1. Home
  2. Mind maps
  3. Geography — India & World (Marathi Medium)

Geography — India & World Marathi Medium

India and world geography — chapter-wise mind maps built on NCERT facts, checked and updated against current official data.

26 mind maps

Chapter 1 Marathi Medium World Geography सामान्य भूगोल — ब्रह्मांड आणि सूर्यमाला पृथ्वीगोल, अक्षांश-रेखांश, वेळ आणि आंतरराष्ट्रीय वाररेषा; बिग बँग, दीर्घिका, ताऱ्यांचे जीवनचक्र, कृष्णविवर; लघुग्रह-धूमकेतू; सूर्य, आठ ग्रह (अद्ययावत NASA आकडेवारी), चंद्र आणि ग्रहणे. Open map Chapter 2 Marathi Medium World Geography पृथ्वीची अंतर्गत रचना व खडक पृथ्वीच्या अंतरंगाविषयी माहितीचे स्रोत, सियाल-सीमा-निफे आणि भूकवच-प्रावरण-गाभा, विलगता; वेगनरचा खंडवहन सिद्धांत व त्याचे पुरावे, सागरतळ विस्तार, भूपट्ट विवर्तनिकी; अग्निज-स्तरित-रूपांतरित खडक, खनिजे, मृदानिर्मिती आणि मृदेचा छेद. Open map Chapter 3 Marathi Medium World Geography भूहालचाली — अंतर्गत व बाह्य शक्ती भूपटल विरूपक शक्ती — खंडनिर्मितीकारी हालचाली, वलन आणि प्रस्तरभंग; भूकंपनाभी, लहरी, प्रकार आणि पट्टे; ज्वालामुखीचे पदार्थ, प्रकार आणि वितरण; विदारण-झीज आणि नदी, कार्स्ट, वारा, सागरी लाटा व हिमनदी यांनी तयार झालेली भूरूपे. Open map Chapter 4 Marathi Medium World Geography भूरूपांची विविधता — पर्वत, पठार, मैदान पर्वतांचे प्रकार आणि पर्वतनिर्मितीची युगे; पठारांचे प्रकार आणि जगातील प्रमुख पठारे; मैदानांचे वर्गीकरण; सरोवरांची निर्मिती आणि जगातील मोठी सरोवरे (अद्ययावत आकडेवारी); बेटांचे प्रकार; वाळवंटांची कारणे, प्रकार आणि जगातील वितरण. Open map Chapter 5 Marathi Medium World Geography हवामानशास्त्र वातावरणाची रचना आणि पाच थर; सूर्यातप, उष्णतेचा ताळेबंद, अल्बेडो; तापमानाचे वितरण व व्युत्क्रमण; वायुदाबाचे पट्टे, ग्रहीय-हंगामी-स्थानिक वारे, जेट प्रवाह; आर्द्रता, सांद्रीभवन, ढग, पाऊस; वायुराशी, वाताग्र, समशीतोष्ण व उष्ण कटिबंधीय चक्रीवादळे, प्रतिचक्रवात; कोपेनचे हवामान वर्गीकरण. Open map Chapter 6 Marathi Medium World Geography जलावरण — महासागर, भरती-ओहोटी आणि सागरी प्रवाह पृथ्वीवरील पाण्याचे वाटप; प्रशांत, अटलांटिक व हिंदी महासागर; खंडान्त मंचापासून गर्तेपर्यंत सागरतळ; तापमान व क्षारता; भरती-ओहोटीची कारणे व प्रकार; तिन्ही महासागरांतील सागरी प्रवाह, एल-निनो; प्रवाळ भित्ती व विरंजन; सागरी संसाधने व निक्षेप; सामुद्रधुनी, किनारपट्ट्या आणि सागरी क्षेत्रे. Open map Chapter 7 Marathi Medium World Geography नैसर्गिक प्रदेश जगातील प्रमुख नैसर्गिक प्रदेश — विषुववृत्तीय, उष्ण मान्सून, सव्हाना, उष्ण वाळवंट, स्टेप, भूमध्य सागरी, चिनी प्रकार, पश्चिम युरोपीय, सेंट लॉरेन्स, तैगा आणि टुंड्रा: विस्तार, हवामान, वनस्पती, मृदा, स्थानिक वारे आणि लोक. Open map Chapter 8 Marathi Medium World Geography जगातील खंड सात खंडांचा क्षेत्रफळानुसार क्रम आणि त्यांचे विक्रम; आशिया, आफ्रिका, उत्तर व दक्षिण अमेरिका, युरोप, ऑस्ट्रेलिया आणि अंटार्क्टिका यांची भूरचना, नद्या, हवामान, वनस्पती, साधनसंपत्ती आणि प्रमुख देश — नकाशे व आकृत्यांसह, अद्ययावत आकडेवारी. Open map Chapter 9 Marathi Medium World Geography जगाचा आर्थिक भूगोल व्यवसायांचे पाच वर्ग, संकलन-शिकार-पशुपालन, मत्स्यक्षेत्रे, शेतीचे प्रकार व झूम शेतीची स्थानिक नावे, प्रमुख पिके, खनिजे, ऊर्जा, उद्योग, वाहतूक, सुएझ-पनामा कालवे आणि बंदरे — अद्ययावत (2024–25) उत्पादक क्रमवारीसह. Open map Chapter 10 Marathi Medium World Geography मानवी भूगोल — उत्पत्ती, लोकसंख्या आणि वस्ती मानवाची उत्पत्ती आणि प्राचीन मानव; वांशिक वर्गीकरणाचे आधार आणि तीन मोठे गट; जगातील आदिवासी जमाती; सांस्कृतिक प्रदेश, धर्म आणि भाषा; लोकसंख्या वाढ, वितरण आणि घनता; स्थलांतर; ग्रामीण व नागरी वस्ती; मानव विकास अहवाल आणि त्याचे निर्देशांक (नवीनतम आकडेवारीसह). Open map Chapter 11 Marathi Medium Indian Geography भारताचा सामान्य परिचय भारताचे अक्षांश-रेखांशीय स्थान, टोकाचे बिंदू, प्रमाणवेळ आणि कर्कवृत्त; सात भू-शेजारी आणि सीमावर्ती राज्ये, रॅडक्लिफ-मॅकमोहन-ड्युरंड रेषा, PoK व सर क्रीक; तीन सागरी क्षेत्रे, चॅनेल, 2025 ची नवी किनारपट्टी, बेटे आणि स्थानाचे महत्त्व. Open map Chapter 12 Marathi Medium Indian Geography भारताची प्राकृतिक रचना भारतातील खडकांचा क्रम (आर्कियनपासून क्वाटर्नरीपर्यंत), हिमालयाची निर्मिती, रांगा, शिखरे, हिमनद्या व खिंडी, द्वीपकल्पीय पठार आणि घाट, उत्तरेकडील विशाल मैदान, किनारी मैदाने (नवी किनारपट्टी 11,098.81 किमी), बेटसमूह आणि सरोवरे. Open map Chapter 13 Marathi Medium Indian Geography भारताची अपवाह प्रणाली अपवाहाचे प्रकार आणि आकृतिबंध; सिंधू, गंगा, ब्रह्मपुत्रा नदीप्रणाली आणि त्यांच्या उपनद्या; द्वीपकल्पीय नद्या, धबधबे, धरणे-कालवे; नदीजोड योजना आणि केन-बेतवा जोडप्रकल्प. Open map Chapter 14 Marathi Medium Indian Geography भारताचे हवामान उष्ण मान्सूनी हवामान, त्यावर नियंत्रण ठेवणारे घटक, IMD चे चार ऋतू आणि स्थानिक वादळे, मान्सूनच्या शाखा, औष्णिक-फ्लोन-जेट-एल-निनो सिद्धांत, आगमन व खंड, पावसाचे वितरण व परिवर्तनशीलता आणि कोपेनचे हवामान प्रदेश. Open map Chapter 15 Marathi Medium Indian Geography भारताचा आर्थिक भूगोल पीक हंगाम आणि शेतीचे प्रकार; तांदूळ-गव्हापासून चहा-कॉफी-मसाल्यांपर्यंत प्रमुख पिके आणि त्यांची नवीनतम (2024-25) आघाडीची राज्ये; जलसिंचन, हरित-पीत-धवल-नील क्रांती; पशुधन, दूध, अंडी, मासे; लोह-पोलादापासून IT पर्यंत उद्योग आणि आठ औद्योगिक प्रदेश. Open map Chapter 16 Marathi Medium Indian Geography मृदा आणि वनस्पती भारतातील आठ प्रमुख मृदा — गाळाची, काळी, तांबडी-पिवळी, जांभी, शुष्क, लवणयुक्त, पीटमय आणि वन मृदा; मृदेच्या धुपेचे प्रकार, प्रदेश आणि संवर्धन; सदाहरित वनांपासून खारफुटीपर्यंत नैसर्गिक वनस्पती; ISFR 2023 ची वनांची आकडेवारी, वन धोरण आणि सामाजिक वनीकरण. Open map Chapter 17 Marathi Medium Indian Geography भारतातील ऊर्जा संसाधने कोळसा (प्रकार, गोंडवाना-टर्शियरी क्षेत्रे, 2025 चे साठे), पेट्रोलियम व नैसर्गिक वायू (तेल प्रदेश, तेलशुद्धीकरण कारखाने, पचपदरा), अणुऊर्जा (युरेनियम, तीन टप्पे, अणुवीज केंद्रे), औष्णिक व जलविद्युत, ग्रामीण विद्युतीकरण, सौर-पवन (2026 ची क्षमता), जैवइंधन, बायोगॅस, हायड्रोजन, भूऔष्णिक व सागरी ऊर्जा. Open map Chapter 18 Marathi Medium Indian Geography वाहतूक आणि दळणवळण रस्ते (महामार्गांची नवी क्रमांक-पद्धती, NH-44, सुवर्ण चतुष्कोन, द्रुतगती मार्ग, PMGSY), रेल्वे (गेज, 18 झोन, DFC, कोकण, USBRL, वंदे भारत, कारखाने, मेट्रो), हवाई (AAI, उडान, गगन, विमानतळ), जल (राष्ट्रीय जलमार्ग, 11,099 किमी किनारा, प्रमुख बंदरे, सागरमाला), पाइपलाइन आणि टपाल-दूरध्वनी-रेडिओ-दूरचित्रवाणी-उपग्रह दळणवळण. Open map Chapter 19 Marathi Medium Indian Geography भारत : जनगणना 2011 जनगणना 2011 ची अंतिम आकडेवारी — राज्यनिहाय लोकसंख्या, वितरण, वाढीचे चार टप्पे, घनता, लिंग गुणोत्तर, साक्षरता, वयोरचना, अनुसूचित जाती-जमाती, जिल्ह्यांचे विक्रम, राष्ट्रीय लोकसंख्या धोरण 2000 आणि आयोग — नकाशांसह. Open map Chapter 20 Marathi Medium Indian Geography भारतातील राज्ये व केंद्रशासित प्रदेश भारतातील 28 राज्ये आणि 8 केंद्रशासित प्रदेश विभागवार — प्रत्येक घटकाचा नकाशा, राजधानी, निर्मिती, भूगोल, खनिजे-उद्योग, राष्ट्रीय उद्याने आणि जमाती; 2019 ते 2026 पर्यंतचे सर्व नवे बदल (जम्मू-काश्मीर-लडाख, दादरा-दमण विलीनीकरण, अमरावती, श्री विजयपुरम). Open map Chapter 21 Marathi Medium Geography · Environment & Ecology परिस्थितिकी आणि परिसंस्था परिस्थितिकी व परिसंस्थेची व्याख्या, जैविक-अजैविक घटक, पोषण पातळी, अन्नसाखळी-अन्नजाळे, 10% नियम, उत्पादकता, परिस्थितिकीय पिरॅमिड, जल-नायट्रोजन-कार्बन-फॉस्फरस-सल्फर चक्र, कोनाडा, आंतरक्रिया, लोकसंख्या वाढ, अनुक्रमण आणि जगातील बायोम. Open map Chapter 22 Marathi Medium Geography · Environment & Ecology जैवविविधता जैवविविधतेचे स्तर आणि मापन (α, β, γ), महत्त्व, उष्ण कटिबंध-प्रवाळ-पाणथळ जागा, 101 रामसर स्थळे, हॉटस्पॉट, ऱ्हास आणि IUCN रेड लिस्ट, राष्ट्रीय उद्याने-अभयारण्ये-जीवावरण राखीव क्षेत्रे, परस्थानी संवर्धन, CBD-रामसर-जागतिक वारसा, तसेच भारताचे व्याघ्र, हत्ती व इतर प्रकल्प (अद्ययावत आकडेवारी). Open map Chapter 23 Marathi Medium Geography · Environment & Ecology पर्यावरण प्रदूषण आणि व्यवस्थापन वायू, जल, मृदा, ध्वनी, सागरी, औष्णिक, किरणोत्सारी, घनकचरा, ई-कचरा आणि अवकाश प्रदूषण — कारणे, परिणाम, उपाय; AQI, BOD, जलजन्य रोग; पर्यावरण व्यवस्थापन, EIA, संविधान व EPA 1986, ISO 14000 व इकोमार्क; संस्था, चिपकोपासून नर्मदेपर्यंतची आंदोलने, व्यक्ती आणि पुरस्कार. Open map Chapter 24 Marathi Medium Geography · Environment & Ecology हवामान बदल हरितगृह परिणाम आणि वायू, जागतिक तापमानवाढीची नवी आकडेवारी (IPCC AR6, WMO 2025) आणि परिणाम; ओझोन क्षय आणि मॉन्ट्रियल-किगाली; UNFCCC, क्योटो, COP-15 ते COP-31, पॅरिस करार, GEF-GCF-REDD+; भारताचे NDC (2035 पर्यंत), नेट झिरो 2070 आणि NAPCC ची आठ अभियाने. Open map
Free Study Planner