पोलीस आणि SI परीक्षा चालू घडामोडी – मे 2026 — सर्व मजकूर वाचा
अद्ययावत: · अद्ययावत:
पोलीस आणि SI परीक्षा चालू घडामोडी – मे 2026 — 167 news items
एका नजरेत
ठळक घटना
या पानावरील सर्वात महत्त्वाच्या घटना आणि प्रत्येक विषयात किती बातम्या आहेत ते.
ठळक घटना
- 18 मे — जगदलपूर येथे केंद्रीय गृहमंत्री अमित शहा यांनी DRG आणि COBRA दलांना श्रेय देत भारत नक्षलमुक्त झाल्याचे घोषित केले आणि बस्तरमध्ये शहीद वीर गुंडा धुर सेवा डेरा प्रकल्प सुरू केला.
- 14 मे — केंद्रीय गृहमंत्री अमित शहा यांनी गाझियाबाद येथे NDRF ला राष्ट्रपतींचा ध्वज (‘निशान’) प्रदान केला आणि सहा नवीन प्रादेशिक प्रतिसाद केंद्रांची कोनशिला ठेवली; डेहराडून केंद्राचे उद्घाटन आभासी पद्धतीने झाले.
- 9 मे — सरकारने लेफ्टनंट जनरल एन. एस. राजा सुब्रमणी यांना जनरल अनिल चौहान यांच्या जागी पुढील संरक्षण दल प्रमुख (CDS) म्हणून नेमले; चौहान यांचा कार्यकाळ 30 मे 2026 रोजी संपल्यावर ते पदभार घेतील.
- 8 मे — भारताने ओडिशातील डॉ. APJ अब्दुल कलाम बेटावरून MIRV तंत्रज्ञानासह प्रगत अग्नी क्षेपणास्त्राची उड्डाण चाचणी घेतली; DRDO च्या या चाचणीत एक क्षेपणास्त्र वेगवेगळ्या लक्ष्यांवर अनेक वारहेड्स सोडू शकते हे दिसले.
- 4 मे — आसाम, केरळ, तमिळनाडू, पश्चिम बंगाल आणि पुदुच्चेरी येथील विधानसभा निवडणुकांचे निकाल 4 मे 2026 रोजी जाहीर झाले. निवडणूक आयोगाने 5 मार्च 2026 रोजी निवडणूक वेळापत्रक जाहीर केले होते.
- 4 मे — 4 मे 2026 च्या निकालांत भाजपने आसाममध्ये 126 पैकी 82 आणि पश्चिम बंगालमध्ये 293 पैकी 207 जागा जिंकल्या, तिथला त्यांचा हा पहिलाच विजय; तर TVKने तमिळनाडूत 108 जागा आणि NDA ने पुदुच्चेरीत 30 पैकी 18 जागा जिंकल्या.
- IIT मुंबई येथे भारत इनोव्हेट्स 2026 अंतर्गत भारतातील पहिली पूर्णतः विकसित एकात्मिक CCUS (कार्बन पकडणे, वापर आणि साठवण) क्षेत्र प्रयोगशाळा सुरू झाली; प्रा. विक्रम विशाल यांच्या नेतृत्वाखालील ही प्रयोगशाळा न पिण्यायोग्य पाण्याचा वापर करून CO2 बेसॉल्ट खडकांत साठवते.
- दळणवळण मंत्री ज्योतिरादित्य शिंदे यांनी C-DOT ने NDMA आणि गृह मंत्रालयाच्या सहकार्याने बनवलेली स्वदेशी सेल ब्रॉडकास्ट प्रणाली (CBS) सुरू केली; ती निवडलेल्या क्षेत्रातील प्रत्येक सक्रिय फोनवर काही सेकंदांत आपत्ती इशारे पाठवते.
- केंद्रीय मंत्री नितीन गडकरी यांनी NH-48 (सुरत-भरूच) वरील चोर्यासी टोल प्लाझा येथे भारतातील पहिले बहु-मार्गिका मुक्त-प्रवाह (MLFF) टोल वसुली सुरू केली, जिथे नंबर-प्लेट ओळख आणि FASTag मुळे वाहने न थांबता पुढे जातात.
- दिनेश बिवाजी अष्टीकर विरुद्ध महाराष्ट्र राज्य (2026) या प्रकरणात सर्वोच्च न्यायालयाने RTE कायदा, 2009 च्या कलम 12(1)(c) अंतर्गत खासगी शाळांमधील 25% EWS आरक्षण कायम ठेवले आणि त्याला ‘राष्ट्रीय अभियान’ म्हटले.
विषयानुसार बातम्या
- कायदा, पोलीस आणि सुरक्षा
- 19 वन-लायनर
- सरकार, योजना आणि राज्ये
- 60 वन-लायनर
- विज्ञान आणि पर्यावरण
- 35 वन-लायनर
- क्रीडा, पुरस्कार, नियुक्त्या आणि दिवस
- 53 वन-लायनर
कायदा, पोलीस आणि सुरक्षा
19 वन-लायनर
कायदे · न्यायालये · दले · गुन्हेगारी.
राष्ट्रीय
1 वन-लायनर
1 राष्ट्रीय — 12 मे.
- 12 मे — पेपरफुटीचे आरोप आणि अगदी अचूक ‘गेस पेपर’ यामुळे राष्ट्रीय चाचणी संस्थेने NEET-UG 2026 रद्द केली; केंद्राने तपास CBI कडे सोपवला असून नवीन परीक्षेची तारीख जाहीर होणार आहे.
संरक्षण आणि सुरक्षा
18 वन-लायनर
18 संरक्षण आणि सुरक्षा — 2 मे – 28 मे.
- 28 मे — लष्कर कौटिल्य (डेटा आणि विश्लेषण) आणि क्यू-फोर्स (रसद) हे AI मंच दाखल करत आहे आणि त्याने 2026 ला “नेटवर्किंग व डेटा-केंद्रिततेचे वर्ष” असे नाव दिले आहे.
- 26 मे — क्वाडची पुढील पावले: बेकायदेशीर सागरी कारवायांविरुद्ध भारत पुढील क्वाड-अॅट-सी शिप ऑब्झर्व्हर मिशनचे आयोजन करेल, आणि ऑस्ट्रेलिया जून 2026 मध्ये राज्य-पुरस्कृत दहशतवाद आणि ड्रोन धोके यांवर क्वाड दहशतवादविरोधी टेबलटॉप सरावाचे आयोजन करेल.
- 25 मे — रशियाने मोठ्या हल्ल्यात युक्रेनवर आपले ओरेश्निक हायपरसॉनिक मध्यम पल्ल्याचे बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र डागल्याचे वृत्त आहे, या शस्त्राचा हा तिसरा नोंदवलेला वापर आहे; ते अनेक शस्त्रशीर्षे (वारहेड) वाहून नेऊ शकते आणि सुमारे मॅक 10 वेग गाठते असा दावा आहे.
- 21 मे — राजनाथ सिंह आणि दक्षिण कोरियाचे देशभक्त व माजी सैनिक कल्याण मंत्री क्वोन ओ-उल यांनी 21 मे 2026 रोजी सोल येथील इम्जिंगक पार्कमध्ये भारतीय युद्ध स्मारकाचे संयुक्तपणे लोकार्पण केले.
- 20 मे — ऑपरेशन RAGEPILL अंतर्गत अंमली पदार्थ नियंत्रण ब्युरोने (NCB) भारतातील पहिल्यांदाच कॅप्टागॉन या प्रतिबंधित कृत्रिम उत्तेजक पदार्थाचा साठा जप्त केला आणि दिल्लीत भारत-म्यानमार अमली पदार्थ जाळ्याच्या सूत्रधाराला अटक केली.
- 20 मे — अमेरिकेने भारताच्या AH-64E अपाचे हेलिकॉप्टरसाठी (सुमारे 198.2 दशलक्ष अमेरिकी डॉलर) आणि M777A2 अल्ट्रा-लाइट हॉवित्झरसाठी (सुमारे 230 दशलक्ष अमेरिकी डॉलर) देखभाल सहाय्याला मंजुरी दिली, ज्यात सुटे भाग, प्रशिक्षण आणि लॉजिस्टिक्सचा समावेश आहे.
- 19 मे — राजनाथ सिंह यांनी 19-21 मे 2026 दरम्यान दक्षिण कोरियाला अधिकृत भेट दिली.
- 18 मे — जगदलपूर येथे केंद्रीय गृहमंत्री अमित शहा यांनी DRG आणि COBRA दलांना श्रेय देत भारत नक्षलमुक्त झाल्याचे घोषित केले आणि बस्तरमध्ये शहीद वीर गुंडा धुर सेवा डेरा प्रकल्प सुरू केला.
- 14 मे — केंद्रीय गृहमंत्री अमित शहा यांनी गाझियाबाद येथे NDRF ला राष्ट्रपतींचा ध्वज (‘निशान’) प्रदान केला आणि सहा नवीन प्रादेशिक प्रतिसाद केंद्रांची कोनशिला ठेवली; डेहराडून केंद्राचे उद्घाटन आभासी पद्धतीने झाले.
- 8 मे — भारताने ओडिशातील डॉ. APJ अब्दुल कलाम बेटावरून MIRV तंत्रज्ञानासह प्रगत अग्नी क्षेपणास्त्राची उड्डाण चाचणी घेतली; DRDO च्या या चाचणीत एक क्षेपणास्त्र वेगवेगळ्या लक्ष्यांवर अनेक वारहेड्स सोडू शकते हे दिसले.
- 8 मे — संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह यांनी 8-9 मे 2026 रोजी व्हिएतनामला अधिकृत भेट दिली.
- 5 मे — भारतीय लष्कर कंबोडियातील कांपोंग स्पू प्रांतात भारत-कंबोडिया सराव CINBAX च्या दुसऱ्या आवृत्तीत सहभागी झाले.
- 2 मे — भारतीय नौदलप्रमुख ॲडमिरल दिनेश के. त्रिपाठी यांनी 2 ते 5 मे 2026 दरम्यान म्यानमारला चार दिवसांची अधिकृत भेट दिली.
- 2 मे — INS महेंद्रगिरी ही प्रोजेक्ट 17A (नीलगिरी वर्ग) ची सहावी युद्धनौका म्हणून नौदलात दाखल झाली; वॉरशिप डिझाइन ब्यूरोने रचलेली ही स्टेल्थ फ्रिगेट सुमारे 75% स्वदेशी सामग्रीची आहे.
- उत्तर कोरियाने आपल्या अण्वस्त्र धोरणात नवे कलम जोडले: नेता किम जोंग-उन मारला गेला किंवा कार्य करण्यास असमर्थ झाला तर लष्कर स्वयंचलित अण्वस्त्र प्रतिहल्ला करू शकते.
- DRDO आणि हवाई दलाने ओडिशाच्या किनाऱ्याजवळ भारताच्या पहिल्या स्वदेशी ग्लाइड शस्त्र प्रणाली TARA ची पहिली उड्डाण चाचणी घेतली.
- DRDO ने आंध्र प्रदेशातील कुरनूल येथील राष्ट्रीय मोकळे क्षेत्र प्रक्षेपण केंद्रावर UAV वरून डागल्या जाणाऱ्या अचूक मार्गदर्शित क्षेपणास्त्र ULPGM-V3 ची उड्डाण चाचणी घेतली.
- भारत आणि इजिप्त यांनी कैरो येथे 11 वी संयुक्त संरक्षण समिती बैठक घेतली, 2026-27 साठीचा सहकार्य आराखडा मान्य केला आणि पहिल्यांदाच नौदल-नौदल कर्मचारी चर्चा घेतली.
सरकार, योजना आणि राज्ये
60 वन-लायनर
योजना · राज्ये · धोरण.
राष्ट्रीय
49 वन-लायनर
49 राष्ट्रीय — 1 मे – 30 मे.
राष्ट्रीय — 49 वन-लायनर
भाग 1
13 मे – 30 मे
राष्ट्रीय: 13.
- 30 मे — सिक्कीम हे ULLAS अंतर्गत मिझोराम, गोवा, त्रिपुरा आणि हिमाचल प्रदेशनंतर भारताचे पाचवे पूर्ण साक्षर राज्य ठरले; त्याने AI साठी स्वतंत्र खातेही निर्माण केले आणि भ्रष्टाचाराविरुद्ध प्रोजेक्ट झिरो सुरू केला.
- 30 मे — पंचायती राज मंत्रालयाने ग्रामीण भागातील महिलांच्या सुरक्षेसाठीचा उपक्रम निर्भय रहो अंतर्गत प्रशिक्षकांचे प्रशिक्षण घेतले.
- 30 मे — केंद्रीय मंत्रिमंडळाने आर्थिक मदत आणि तंत्रज्ञान सुधारणांद्वारे सार्वजनिक वितरण प्रणाली बळकट करण्यासाठी SARTHAK-PDS योजनेला मंजुरी दिली, जी 16 व्या वित्त आयोगाच्या कालावधीपर्यंत चालेल.
- 30 मे — अर्थ मंत्रालयाने अंमलबजावणी संचालनालयाच्या पुनर्रचनेला मंजुरी दिली, ज्यामुळे मंजूर पदसंख्या जवळपास 60% ने वाढून 2,029 वरून 3,256 पदे झाली आणि नवा न्यायनिर्णयन विभाग स्थापन झाला.
- 29 मे — भारतीय रेल्वेने कर्मचारी व्यवस्थापन, कामगिरी देखरेख आणि धोरण अंमलबजावणीसाठी AI आणि डिजिटल व्यासपीठांचा वापर करण्यासाठी CHIRAG केंद्र स्थापन केले.
- 26 मे — नवी दिल्ली येथील 11 व्या क्वाड परराष्ट्र मंत्र्यांच्या बैठकीत इंडो-पॅसिफिक सागरी पाळत सहकार्य सुरू झाले; क्वाडच्या जहाजांचा मागोवा आणि माहितीची देवाणघेवाण यांचा समन्वय साधण्याचा हा पहिलाच प्रयत्न असून त्याची सुरुवात हिंद महासागर क्षेत्रापासून होत आहे.
- 22 मे — मिशन अरुणाचल किवीसाठी सुमारे 167 कोटी रुपये खर्च अपेक्षित आहे; 'एक राज्य-एक USP' दृष्टिकोनांतर्गत सहा काढणीपश्चात केंद्रे (झिरो व्हॅली, डिरांग, कलक्तांग, शी योमी आणि दिबांग व्हॅलीसह) आणि 2,000 टन शीतगृह क्षमता नियोजित आहे.
- 21 मे — सान्या ही श्रेणी-अ पात्र उड्डाण प्रशिक्षक (CAT-A QFI) दर्जा मिळवणारी भारतीय हवाई दलाची पहिली महिला अधिकारी ठरली.
- 20 मे — सर्वोच्च न्यायालयाने स्थानिक स्वराज्य संस्थांना पिसाळलेल्या, असाध्य आजारी किंवा धोकादायकरीत्या आक्रमक भटक्या कुत्र्यांना प्राणी जन्म नियंत्रण नियम, 2023 अंतर्गत दयामरण देण्याची परवानगी दिली, रस्त्यांवर कुत्र्यांना खायला घालण्यावरील बंदी कायम ठेवली आणि प्रत्येक जिल्ह्यात ABC केंद्र उभारण्याचे आदेश दिले.
- 16 मे — 16 मे 2026 रोजी राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांनी सर्वोच्च न्यायालयाची मंजूर संख्या सरन्यायाधीशांसह 34 वरून 38 न्यायाधीश करणारा अध्यादेश जारी केला; केंद्रीय मंत्रिमंडळाने 5 मे रोजी हा प्रस्ताव मंजूर केला होता.
- 15 मे — ईशान्य विकास मंत्रालयाने ब्रँड नॉर्थ ईस्ट दृष्टिकोनांतर्गत मिझोरमला औषध-दर्जाच्या आल्याचे केंद्र बनवण्यासाठी मिझोरम आले अभियान सुरू केले, ज्यात एक प्रक्रिया केंद्र आणि तीन उपकेंद्रे सुमारे 20,000 कुटुंबांपर्यंत पोहोचतील.
- 14 मे — निवडणूक आयोगाने मतदार यादीच्या विशेष सखोल पुनरीक्षणाचा (SIR) 3 रा टप्पा जाहीर केला; तो 16 राज्ये आणि 3 केंद्रशासित प्रदेशांत 30 मे 2026 पासून सुरू होईल.
- 13 मे — सर्वोच्च न्यायालयाने पक्षकारांना मदत करण्यासाठी आपल्या संकेतस्थळावर सु सहाय हा AI चॅटबॉट सुरू केला; सोबतच न्यायालयीन नोंदींतील विसंगती दूर करण्यासाठी वन केस वन डेटा मोहीमही सुरू आहे.
भाग 2
1 मे – 11 मे
राष्ट्रीय: 13.
- 11 मे — सर्वोच्च न्यायालयाने पर्यावरण मंत्रालयाला घनकचरा व्यवस्थापन नियम, 2026 ची अंमलबजावणी करण्यासाठी पर्यावरण (संरक्षण) कायदा, 1986 अंतर्गतचे अधिकार जिल्हाधिकाऱ्यांना सोपवण्यास, देखरेख कक्ष स्थापन करण्यास आणि पंधरवड्याला अनुपालन अहवाल देण्यास सांगितले.
- 7 मे — पश्चिम बंगालच्या राज्यपालांनी 7 मे 2026 रोजी अनुच्छेद 174 अंतर्गत राज्य विधानसभा विसर्जित केली, पराभूत झालेल्या आणि राजीनामा न दिलेल्या मुख्यमंत्र्यांबाबतच्या चर्चेनंतर; अनुच्छेद 164 राज्यपालांना मुख्यमंत्र्यांची नियुक्ती करण्याचा अधिकार देते.
- 5 मे — सर्वोच्च न्यायालयाने मेंदूमृत्यू घोषित करण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या ॲप्निया चाचणीच्या विश्वासार्हतेवरील याचिकेची तपासणी करण्यास संमती दिली आणि तज्ज्ञांमार्फत पुनरावलोकनाचे निर्देश दिले; NOTTO मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार मेंदूमृत्यू प्रमाणित करण्यासाठी चार सदस्यीय मंडळाने 12 तासांच्या अंतराने दोनदा तपासणी करणे आवश्यक आहे.
- 5 मे — केंद्रीय मंत्रिमंडळाने 2026-27 ते 2030-31 साठी 5,659.22 कोटी रुपये खर्चाच्या कापूस उत्पादकता अभियाना (कपास क्रांती)ला मंजुरी दिली, ज्याचा उद्देश कापसाचे उत्पादन सुमारे 440 वरून हेक्टरी 755 किलो (लिंट) करणे हा आहे.
- 4 मे — दिवंगत उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांच्या पत्नी सुनेत्रा पवार (राष्ट्रवादी काँग्रेस) यांनी महाराष्ट्रातील बारामती पोटनिवडणूक भारतातील विधानसभा पोटनिवडणुकीतील आतापर्यंतच्या सर्वाधिक मताधिक्याने जिंकली.
- 4 मे — आसाम, केरळ, तमिळनाडू, पश्चिम बंगाल आणि पुदुच्चेरी येथील विधानसभा निवडणुकांचे निकाल 4 मे 2026 रोजी जाहीर झाले. निवडणूक आयोगाने 5 मार्च 2026 रोजी निवडणूक वेळापत्रक जाहीर केले होते.
- 4 मे — 4 मे 2026 च्या निकालांत भाजपने आसाममध्ये 126 पैकी 82 आणि पश्चिम बंगालमध्ये 293 पैकी 207 जागा जिंकल्या, तिथला त्यांचा हा पहिलाच विजय; तर TVKने तमिळनाडूत 108 जागा आणि NDA ने पुदुच्चेरीत 30 पैकी 18 जागा जिंकल्या.
- 2 मे — वाराणसीतील महिला संमेलनात पंतप्रधान मोदींनी सुमारे 6,350 कोटी रुपयांच्या प्रकल्पांचे उद्घाटन आणि पायाभरणी केली, ज्यात गंगेवरील पुलासह वाराणसी-PDUJ रेल्वेमार्ग आणि सोवा रिग्पा रुग्णालय यांचा समावेश आहे.
- 2 मे — केंद्र सरकारने "अजेंडा-प्रेरित याचिका" आणि गैरवापराचा हवाला देत सर्वोच्च न्यायालयाला जनहित याचिका (PIL) च्या चौकटीचा फेरविचार करण्यास सांगितले; PIL अनुच्छेद 32 (सर्वोच्च न्यायालय) आणि अनुच्छेद 226 (उच्च न्यायालये) यावर आधारित आहे.
- 1 मे — 2016 मध्ये सुरू झाल्यानंतर दहा वर्षांनी प्रधानमंत्री उज्ज्वला योजनेअंतर्गत एप्रिल 2026 अखेरपर्यंत गरीब महिलांना 10.54 कोटींहून अधिक LPG जोडण्या देण्यात आल्या; वर्षाला नऊ रिफिलपर्यंत प्रत्येक 14.2 किलोच्या सिलिंडरवर 300 रुपये अनुदान मिळते.
- 1 मे — सक्तवसुली संचालनालयाला (ED) 1 मे 2026 रोजी 70 वर्षे पूर्ण झाली. ही वित्त मंत्रालयाच्या महसूल विभागाच्या अखत्यारीतील आर्थिक गुन्हे तपास संस्था असून तिचे मुख्यालय नवी दिल्लीत आहे.
- 1 मे — पंचायत प्रगती निर्देशांक 2.0 मध्ये त्रिपुरा हे सर्वोत्तम राज्य ठरले; त्याच्या जवळपास 80% ग्रामपंचायती फ्रंट रनर गटात होत्या; केरळ आणि ओडिशा त्यानंतर आले आणि एकही पंचायत अचीव्हर पातळीला पोहोचली नाही.
- भारतीय मानक ब्यूरोने (1947 पासून ग्राहक व्यवहार मंत्रालयाअंतर्गत कार्यरत) दिव्यांग आणि वृद्धांसाठीच्या साधनांसाठी, जसे की कोपर कुबड्या, चालण्याच्या काठ्या, स्पर्शनकाशे आणि ब्रेल वस्तू, सहा नवीन मानके जारी केली; ती सुगम्य भारत अभियानाला पूरक आहेत.
भाग 3
13 वन-लायनर
राष्ट्रीय: 13.
- शिक्षण मंत्रालयाने 2022 मध्ये सुरू झालेल्या युवा संगम चा सहावा टप्पा सुरू केला, ज्यात तरुणांमध्ये परस्पर समज आणि सांस्कृतिक नाते वाढवण्यासाठी राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांच्या 22 जोड्यांचा समावेश आहे.
- तीन योजनांतील नोंदणी PMJJBY मध्ये सुमारे 27 कोटी, PMSBY मध्ये 58 कोटी आणि APY मध्ये 9 कोटींहून अधिक झाली आहे.
- अटल पेन्शन योजना (APY) चे नियमन PFRDA करते आणि ती 18-40 वयोगटातील करदाते नसलेल्या खातेदारांसाठी खुली आहे. वयाच्या 60 वर्षांनंतर दरमहा ₹1,000 ते ₹5,000 पेन्शनची हमी ती देते.
- PMJJBY 18-50 वयोगटातील खातेदारांना कोणत्याही कारणाने झालेल्या मृत्यूसाठी वर्षाला ₹436 मध्ये जीवन विमा संरक्षण देते आणि दरवर्षी नूतनीकरण करावे लागते. PMSBY वर्षाला ₹20 पेक्षा कमी रकमेत ₹2 लाखांपर्यंत अपघात विमा संरक्षण देते (वय 18-70).
- तीन सामाजिक सुरक्षा योजना, PMJJBY, PMSBY आणि APY, यांनी मे 2026 मध्ये 11 वर्षे पूर्ण केली; गरीब गटांना परवडणारे विमा आणि निवृत्तिवेतन संरक्षण देण्यासाठी त्या सर्व 9 मे 2015 रोजी सुरू झाल्या होत्या.
- राष्ट्रीय सन्मानाच्या अवमानाबाबतच्या 1971 च्या कायद्यात सुधारणा करण्याचा निर्णय केंद्रीय मंत्रिमंडळाने घेतला, ज्यामुळे राष्ट्रीय गीत वंदे मातरमचा अवमान करणे किंवा ते गाण्यात अडथळा आणणे हेही दंडनीय ठरेल.
- देशभरातील न्यायालयांची माहिती एकाच व्यासपीठावर आणण्यासाठी भारताच्या सरन्यायाधीशांच्या नेतृत्वाखाली वन केस वन डेटा नावाचा नवा उपक्रम सुरू करण्यात आला.
- NCRB च्या आकडेवारीनुसार सायबर गुन्हे आणि वृद्ध व बालकांविरुद्धच्या गुन्ह्यांत वाढ झाली, तर महिलांविरुद्धच्या गुन्ह्यांचा दर आणि अनुसूचित जाती-जमातींविरुद्धचे गुन्हे घटले.
- ‘क्राइम इन इंडिया 2024’ मध्ये सायबर गुन्ह्यांत तेलंगणा आघाडीवर राहिले, दर माणशी हिंसक गुन्ह्यांत उत्तर प्रदेश सर्वाधिक आणि नागालँड सर्वांत कमी होते, आणि केरळचा आरोपपत्र दर 94.5% सह सर्वोत्तम होता.
- NCRB च्या ‘भारतातील गुन्हे 2024’ अहवालात 58.85 लाख दखलपात्र गुन्ह्यांची नोंद झाली, जी 2023 पेक्षा 6% कमी आहे, आणि प्रति लाख लोकसंख्येमागील गुन्हेगारी दर 2019 नंतरचा सर्वात कमी पातळीवर आला. NCRB ची स्थापना 1986 मध्ये गृह मंत्रालयांतर्गत झाली.
- केंद्रीय माहिती आयोगाने (CIC) आपलाच 2018 चा निर्णय उलटवला आणि BCCI सरकारच्या मालकीची, नियंत्रणाखालील किंवा निधी मिळणारी नसल्यामुळे ती माहिती अधिकार कायद्याच्या कक्षेबाहेर असल्याचे स्पष्ट केले.
- सर्वोच्च न्यायालयाने अनुच्छेद 21 (सन्मानाने जगण्याचा हक्क) चा विस्तार करून रस्त्यांवर आणि सार्वजनिक ठिकाणी कुत्र्यांकडून मारले किंवा चावले जाण्याच्या भीतीविना मुक्तपणे फिरण्याचा हक्क त्यात समाविष्ट केला.
- अनुच्छेद 124(1) नुसार संसद कायद्याने सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशांची संख्या ठरवते. सर्वोच्च न्यायालय (न्यायाधीशांची संख्या) कायदा, 1956 अंतर्गत सुधारणांनुसार ही संख्या 2008 मध्ये 31 आणि 2019 मध्ये 34 होती.
भाग 4
10 वन-लायनर
राष्ट्रीय: 10.
- पाच राज्यांतील निवडणुकांसोबतच गोव्यासह सहा राज्यांतील आठ विधानसभा जागांसाठी पोटनिवडणुका जाहीर झाल्या; मुंबई उच्च न्यायालयाने अधिसूचना रद्द केल्यानंतर मतदानाच्या एक दिवस आधी फोंडा (गोवा) पोटनिवडणूक रद्द करण्यात आली, त्यामुळे सात जागांवर मतदान झाले.
- ग्रामविकास मंत्रालयाने मध्य प्रदेशातील भैरुंडा येथे PMGSY ची रौप्य जयंती साजरी केली आणि PMGSY-IV सुरू केली; PMGSY ची सुरुवात सर्व हवामानात टिकणाऱ्या ग्रामीण रस्त्यांसाठी 2000 मध्ये झाली.
- MeitY ने ऑनलाइन गेमिंगचे प्रोत्साहन व नियमन (PROG) नियम, 2026 अधिसूचित केले, ज्यामुळे दिल्लीत MeitY चे संलग्न कार्यालय असलेले आणि अतिरिक्त सचिवांच्या अध्यक्षतेखालील ऑनलाइन गेमिंग अथॉरिटी ऑफ इंडिया स्थापन झाले.
- 2026 मध्ये उद्धृत केलेल्या ASER आकडेवारीनुसार, सरकारी शाळांतील इयत्ता 3 री मधील इयत्ता 2 री चा मजकूर वाचू शकणारे विद्यार्थी केवळ 16.3% (2022) वरून 23.4% (2024) पर्यंत वाढले, ही 2026-27 च्या सार्वत्रिक मूलभूत कौशल्यांच्या उद्दिष्टासाठी चिंतेची बाब आहे.
- कलम 142 चा वापर करून सर्वोच्च न्यायालयाने ‘मानीव दुरुस्ती’द्वारे RPwD कायदा, 2016 चा विस्तार केला, ज्यामुळे जबरदस्तीने अॅसिड पाजलेल्या व्यक्तींनाही अॅसिड हल्ला पीडित मानले जाईल.
- सर्वोच्च न्यायालयाने न्यायमूर्ती एस. रवींद्र भट यांच्या अध्यक्षतेखाली दिव्यांग-स्नेही तुरुंगांसाठी आराखडा तयार करण्याकरिता उच्चाधिकार समिती स्थापन केली आणि तिची कार्यकक्षा दिव्यांग-समावेशक तुरुंग सुधारणांपर्यंत वाढवली.
- दिनेश बिवाजी अष्टीकर विरुद्ध महाराष्ट्र राज्य (2026) या प्रकरणात सर्वोच्च न्यायालयाने RTE कायदा, 2009 च्या कलम 12(1)(c) अंतर्गत खासगी शाळांमधील 25% EWS आरक्षण कायम ठेवले आणि त्याला ‘राष्ट्रीय अभियान’ म्हटले.
- सर्वोच्च न्यायालयाने राष्ट्रीय महामार्गांवरील सुरक्षित प्रवास हा कलम 21 अंतर्गत जगण्याच्या अधिकाराचा भाग असल्याचे म्हटले, ज्यामुळे राज्यावर सकारात्मक कर्तव्य येते; महामार्ग हे भारताच्या रस्ते जाळ्याच्या केवळ 2% आहेत.
- शिक्षण मंत्रालयाच्या नव्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार शालेय व्यवस्थापन समित्या इयत्ता 12 पर्यंतच्या सर्व शाळांना लागू होतात: 75% सदस्य पालक किंवा संरक्षक आणि किमान 50% महिला असणे आवश्यक आहे.
- सर्वोच्च न्यायालय SC/ST आरक्षणावर क्रीमी लेयर (उन्नत गट) लागू करण्याच्या नव्या याचिकांवर सुनावणी करत आहे; 2024 च्या पंजाब राज्य विरुद्ध देविंदर सिंग निकालाने (6:1) राज्यांना SC आणि ST चे उप-वर्गीकरण करण्याची परवानगी आधीच दिली आहे.
राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेश
4 वन-लायनर
4 राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेश — 4 मे.
- 4 मे — केरळमध्ये काँग्रेसच्या नेतृत्वाखालील संयुक्त लोकशाही आघाडी (UDF)ने डाव्यांच्या LDF ची दहा वर्षांची सत्ता संपवली. मतदानाची टक्केवारी 79.7% होती.
- 4 मे — आसाममध्ये भाजपप्रणीत NDA ने तीन-चतुर्थांश बहुमत मिळवून सलग तिसऱ्यांदा सरकार स्थापन केले. 85.96% मतदान हे राज्यातील आतापर्यंतचे सर्वाधिक नोंदलेले मतदान आहे.
- सिक्कीम हे कागदविरहित राज्य न्यायव्यवस्था असलेले भारतातील पहिले राज्य ठरले, अशी घोषणा सरन्यायाधीश सूर्य कांत यांनी गंगटोक येथे केली. त्यात AI व्यासपीठ अदालत AI आणि सर्वोच्च न्यायालयाची ई-समिती साधने वापरली जातील.
- पश्चिम बंगालमध्ये भाजपने ममता बॅनर्जी यांच्या तृणमूल काँग्रेसचा दोन-तृतीयांशपेक्षा अधिक बहुमताने पराभव केला. EVM तक्रारींनंतर फलता (24 परगणा) येथे फेरमतदान झाले आणि भाजपचे देबांगशु पांडा विजयी झाले.
अर्थव्यवस्था आणि बँकिंग
7 वन-लायनर
7 अर्थव्यवस्था आणि बँकिंग — 13 मे.
- 13 मे — वाणिज्य मंत्रालयाच्या (DPIIT) 13 मे 2026 रोजी प्रसिद्ध झालेल्या LEADS 2025 लॉजिस्टिक्स अहवालात राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेश चार श्रेणींत ठेवले आहेत; किनारी राज्यांत ‘एक्झेम्प्लर्स’ (आदर्श) श्रेणीत तमिळनाडू अव्वल राहिला आणि केंद्रशासित प्रदेशांत दिल्ली.
- पंतप्रधानांनी तेलंगणातील वारंगल येथे ₹695.54 कोटींच्या खर्चाने उभारलेल्या भारतातील पहिल्या कार्यरत PM MITRA (मेगा एकात्मिक वस्त्रोद्योग क्षेत्र आणि परिधान) उद्यानाचे उद्घाटन केले; अशी सात उद्याने मार्च 2023 मध्ये मंजूर करण्यात आली होती.
- केंद्र सरकारने भावनगर (सौराष्ट्र) आणि भरूच यांना जोडणाऱ्या 30 किमी लांबीच्या खंबातच्या आखातावरील सागरी पुलाला मंजुरी दिली; तो मुंबईच्या अटल सेतूपेक्षा (21.8 किमी) लांब आणि भारतातील सर्वात लांब सागरी पूल असेल.
- आर्थिक व्यवहारांविषयीच्या मंत्रिमंडळ समितीने गुजरातमधील वाडीनार येथे दीनदयाळ बंदर प्राधिकरण आणि कोचीन शिपयार्ड यांच्यामार्फत ₹1,570 कोटी खर्चून जहाज दुरुस्ती केंद्र उभारण्यास मंजुरी दिली; त्यात 650 मीटरची जेट्टी आणि दोन तरंगते ड्राय डॉक असतील.
- केंद्रीय मंत्री नितीन गडकरी यांनी NH-48 (सुरत-भरूच) वरील चोर्यासी टोल प्लाझा येथे भारतातील पहिले बहु-मार्गिका मुक्त-प्रवाह (MLFF) टोल वसुली सुरू केली, जिथे नंबर-प्लेट ओळख आणि FASTag मुळे वाहने न थांबता पुढे जातात.
- भारतातील पहिला हरित मिथेनॉल प्रकल्प गुजरातमधील दीनदयाळ बंदर प्राधिकरणात उभारला जाईल; त्यात बन्नी गवताळ प्रदेशातील आक्रमक झुडूप प्रोसोपिस ज्युलिफ्लोरा हा कच्चा माल म्हणून वापरला जाईल.
- भारताने तुतुकुडी येथे आपल्या पहिल्या मेगा ग्रीनफील्ड जहाजबांधणी गोदीसाठी सामंजस्य करार केला, जो सागरी अमृत काल दृष्टिकोन 2047 आणि जहाजबांधणी क्षमतेला पाठबळ देतो.
विज्ञान आणि पर्यावरण
35 वन-लायनर
अंतराळ · तंत्रज्ञान · परिसंस्था.
विज्ञान आणि तंत्रज्ञान
23 वन-लायनर
23 विज्ञान आणि तंत्रज्ञान — 3 मे – 30 मे.
- 30 मे — अहमदाबादमधील फिजिकल रिसर्च लॅबोरेटरीच्या शास्त्रज्ञांनी चांद्रयान-2 च्या DFSAR रडारचा वापर करून चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवाजवळील चार दुहेरी सावलीतील विवरांमध्ये पृष्ठभागाखाली बर्फ असण्याची शक्यता दर्शवणाऱ्या खुणा शोधल्या, ज्या फॉस्टिनी विवरातील 1.1 किमीच्या विवरात सर्वात ठळक आहेत.
- 28 मे — जागतिक आरोग्य सभेने पक्षाघातावरील (स्ट्रोक) आपला पहिला-वहिला ठराव स्वीकारला; त्यात देशांना प्रतिबंध, उपचार, पुनर्वसन आणि दीर्घकालीन काळजी या सर्व स्तरांवर पक्षाघाताला प्रमुख सार्वजनिक आरोग्य प्राधान्य मानण्याचे आवाहन केले आहे.
- 27 मे — SRS सांख्यिकी अहवाल 2024 नुसार 2022-24 मध्ये भारतातील 60% मृत्यू असंसर्गजन्य रोगांमुळे झाले, जे 2015-17 मध्ये 52.8% होते, आणि केवळ हृदय व रक्तवाहिन्यांच्या रोगांमुळे 32.1% मृत्यू झाले.
- 22 मे — Proceedings of the Royal Society B मधील अभ्यासानुसार स्पर्म व्हेल (शुक्राणू देवमासा) च्या हाका मानवी ध्वनिशास्त्रासारख्या ध्वनी वर्गांचे आणि क्रमाचे नियम पाळतात; ही प्रजाती सर्वात मोठा दात असलेला देवमासा असून IUCN ने तिला असुरक्षित (Vulnerable) श्रेणीत ठेवले आहे.
- 20 मे — स्वीडनने भारताच्या शुक्र मोहिमेत (शुक्रयान) सहभाग घेण्यास सहमती दिली; भारताची पहिली समर्पित शुक्र मोहीम म्हणून ती 2028 मध्ये प्रक्षेपित होणे अपेक्षित आहे.
- 19 मे — फ्लाइंग वेज डिफेन्स अँड एरोस्पेसने भारताचे पहिले AI-संचालित स्वायत्त लढाऊ विमान म्हणून सादर केलेले काल भैरव हे पोर्तुगालमध्ये भागीदार SKETCHPIXEL सोबत बनवले जाणार आहे.
- 8 मे — सायप्रसच्या राष्ट्राध्यक्षांच्या भारत भेटीपूर्वी भारत आणि सायप्रस यांनी 8 मे 2026 रोजी पहिला भारत-सायप्रस अंतराळ दिन एकत्रितपणे साजरा केला.
- 8 मे — वित्तीय सेवा विभागाच्या सचिवांनी बँकांना अँथ्रोपिकच्या Mythos सारख्या प्रगत AI मॉडेल्सविरुद्ध सायबर लवचिकता मजबूत करण्यास सांगितले, जे सॉफ्टवेअरमधील त्रुटी शोधू शकते असे वृत्त आहे; त्याच्या मर्यादित प्रवेश योजनेचे नाव प्रोजेक्ट ग्लासविंग आहे.
- 4 मे — आरोग्य मंत्रालयाने सार्वजनिक आरोग्य सेवा वितरणातील सर्वोत्तम पद्धतींवरील राष्ट्रीय परिषद 2026 मध्ये मुलांतील मधुमेहावरील मार्गदर्शक दस्तऐवज प्रसिद्ध केला, ज्यात 0-18 वयोगटासाठी सार्वत्रिक तपासणी आणि इन्सुलिनसह मोफत उपचार संच आहे.
- 3 मे — GalaxEyeने 3 मे 2026 रोजी व्हँडेनबर्ग येथून SpaceX च्या फाल्कन 9 वरून मिशन दृष्टी प्रक्षेपित केले. सुमारे 190 किलो वजनाचा हा भारताचा सर्वात मोठा खासगी पृथ्वी-निरीक्षण उपग्रह असून SAR आणि ऑप्टिकल सेन्सर एकत्र करणारा पहिला व्यावसायिक उपग्रह आहे.
- WHO च्या अंदाजानुसार 2020 ते 2023 दरम्यान जगभरात कोविड-19 शी संबंधित सुमारे 2.21 कोटी (22.1 दशलक्ष) अतिरिक्त मृत्यू झाले.
- IIT मुंबई येथे भारत इनोव्हेट्स 2026 अंतर्गत भारतातील पहिली पूर्णतः विकसित एकात्मिक CCUS (कार्बन पकडणे, वापर आणि साठवण) क्षेत्र प्रयोगशाळा सुरू झाली; प्रा. विक्रम विशाल यांच्या नेतृत्वाखालील ही प्रयोगशाळा न पिण्यायोग्य पाण्याचा वापर करून CO2 बेसॉल्ट खडकांत साठवते.
- आरोग्य मंत्रालयाने प्रजननकाळात माता आणि नवजात बालकांच्या आरोग्य नोंदींचा मागोवा घेण्यासाठी जननी मंच ही डिजिटल प्रणाली सुरू केली.
- ICAR आणि ICMR यांनी कुपोषण आणि रोग रोखण्यासाठी शेती, पोषण आणि आरोग्य यांना जोडणारे आठ वर्षांचे (2026-2033) सेहत मिशन सुरू केले.
- एका क्रमांकावरून दुसऱ्या क्रमांकावर जाणाऱ्या आणि जाम होऊ शकणाऱ्या SMS च्या उलट, सेल ब्रॉडकास्ट क्षेत्रावर आधारित असून एखाद्या क्षेत्रातील सर्व फोनपर्यंत एकाच वेळी पोहोचतो आणि नेटवर्क गर्दीचा त्यावर परिणाम होत नाही.
- दळणवळण मंत्री ज्योतिरादित्य शिंदे यांनी C-DOT ने NDMA आणि गृह मंत्रालयाच्या सहकार्याने बनवलेली स्वदेशी सेल ब्रॉडकास्ट प्रणाली (CBS) सुरू केली; ती निवडलेल्या क्षेत्रातील प्रत्येक सक्रिय फोनवर काही सेकंदांत आपत्ती इशारे पाठवते.
- कोळसा वायूकरण म्हणजे कोळसा पूर्णपणे जाळण्याऐवजी नियंत्रित परिस्थितीत ऑक्सिजन आणि वाफेसोबत अभिक्रिया करून सिनगॅस तयार करणे; हा कार्बन मोनॉक्साइड आणि हायड्रोजन यांसारख्या वायूंचे मिश्रण असतो.
- WHO ने काँगो लोकशाही प्रजासत्ताक आणि युगांडा येथील बुंदिबुग्यो विषाणूमुळे झालेल्या इबोला उद्रेकाला आंतरराष्ट्रीय चिंतेची सार्वजनिक आरोग्य आणीबाणी म्हणून घोषित केले; या विषाणूसाठी कोणतीही परवानाप्राप्त लस किंवा विशिष्ट उपचार नाही.
- पॉलिसिस्टिक ओव्हरी सिंड्रोम (PCOS) चे नाव 14 वर्षांच्या जागतिक प्रयत्नांनंतर मे 2026 पासून अधिकृतपणे पॉलिएंडोक्राइन मेटाबोलिक ओव्हेरियन सिंड्रोम (PMOS) असे बदलण्यात आले, कारण हा विकार केवळ अंडाशयाचा नसून संप्रेरक आणि चयापचयाशी संबंधित आहे.
- संशयित हंटाव्हायरस उद्रेकामुळे केप व्हर्दे जवळ डच क्रूझ जहाज MV Hondius वर सुमारे 150 लोक अडकून पडले; हा विषाणू मुख्यतः उंदीर-घुशींमार्फत पसरतो.
- FSSAI ने सल्ला दिला की अन्न पूरकांत फक्त अश्वगंधेची मुळे आणि मुळांचे अर्क वापरता येतील; विथाफेरिन-A चे प्रमाण जास्त असल्याने पाने आणि पानांचे अर्क प्रतिबंधित आहेत.
- UIDAI आणि राष्ट्रीय न्यायवैद्यक विज्ञान विद्यापीठ यांनी डिजिटल न्यायवैद्यक, सायबर सुरक्षा आणि उदयोन्मुख तंत्रज्ञानातील संशोधन यांवर पाच वर्षांचा करार केला.
- पिक्सेल आणि सर्वम AI हे भारतातील पहिला कक्षीय डेटा-सेंटर उपग्रह पाथफाइंडर तयार करत आहेत; तो 2026 च्या चौथ्या तिमाहीत (Q4) अपेक्षित असून त्यावरील GPU च्या मदतीने अवकाशात AI कामे चालवली जातील.
पर्यावरण आणि परिसंस्था
12 वन-लायनर
12 पर्यावरण आणि परिसंस्था — 5 मे – 30 मे.
- 30 मे — गीर सोमनाथ आणि अमरेली जिल्ह्यांत बेबेशिया या गोचिडांमार्फत पसरणाऱ्या परजीवी रोगाच्या संशयित संसर्गाने आठ आशियाई सिंहांचे बछडे मृत्युमुखी पडले, आणि गुजरातने संपूर्ण गीर परिसरात गोचीड निर्मूलन आणि निगराणी वाढवली.
- 28 मे — जवाहरलाल नेहरू उष्णकटिबंधीय वनस्पती उद्यान व संशोधन संस्थेच्या संशोधकांनी अगस्त्यमला जीवमंडल राखीव क्षेत्रातील शेंदुर्णी वन्यजीव अभयारण्यातून Humboldtia nairiana या नव्या सदाहरित वृक्षाचे वर्णन केले; केवळ 10 पेक्षा कमी प्रौढ वृक्ष ज्ञात आहेत.
- 27 मे — सर्वोच्च न्यायालयाने पाणथळ (संवर्धन आणि व्यवस्थापन) नियम, 2017 च्या वैधतेची तपासणी करण्यास संमती दिली, एका याचिकेनुसार नियम 2(g) बहुतेक मानवनिर्मित पाणथळ क्षेत्रे वगळतो आणि 39 रामसर स्थळांचे संरक्षण काढून घेऊ शकतो.
- 20 मे — PLoS Biology मधील एका अभ्यासाने तस्करी होणाऱ्या खवल्या मांजरांचा (पँगोलिन) डीएनए-आधारित अनुवांशिक नकाशा तयार केला आणि ईशान्य भारत (अरुणाचल प्रदेश, आसाम) व कदाचित भूतानमधून चीनच्या युन्नान प्रांतात जाणारी बेकायदा पुरवठा साखळी शोधली.
- 14 मे — नवी दिल्लीतील पहिल्या आंतरराष्ट्रीय बिग कॅट आघाडी परिषदेपूर्वी (तेव्हा 1-2 जून 2026 अशी नोंदवलेली) पर्यावरण मंत्रालयाने पाच मोठ्या मांजर प्रजातींसाठी विषयाधारित कार्यक्रम आखले: गीर येथे सिंह, चंद्रपूर येथे वाघ, भुवनेश्वर येथे बिबट्या, गंगटोक येथे हिम बिबट्या, भोपाळ येथे चित्ता.
- 5 मे — गुजरातमधील जामनगर येथील वनताराने कोलंबियातील 80 पाणघोडे स्थलांतरित करण्याची तयारी दर्शवली, कोलंबिया सरकार या आक्रमक प्राण्यांचे निर्मूलन करण्याच्या विचारात आहे; पकडताना येणारा ताण आणि वाहतूक खर्च असे धोके असल्याचे तज्ज्ञांनी नमूद केले.
- 5 मे — राष्ट्रीय हरित लवादाच्या दक्षिण विभागी खंडपीठाने दक्षिणेकडील राज्ये आणि पुदुच्चेरीला राष्ट्रीय स्वच्छ हवा कार्यक्रमाअंतर्गत राज्य कृती आराखडे राबवण्यास किंवा पर्यावरणीय भरपाईला सामोरे जाण्यास सांगितले, आणि वायुक्षेत्र (एअरशेड) पातळीवर समन्वयाचे आदेश दिले.
- सौदी अरेबिया इंटरनॅशनल बिग कॅट अलायन्सचा 26 वा सदस्य देश म्हणून सामील होणार आहे.
- फिलिपिन्समधील सक्रिय ज्वालामुखी मेयॉन ज्वालामुखी अलीकडच्या उद्रेकानंतर बातम्यांत झळकला.
- भारतीय वन्यजीव संस्थेच्या अभ्यासात मणिपूरच्या इम्फाळ खोऱ्यात दीर्घकाळ केवळ हंगामी स्थलांतरित मानल्या गेलेल्या अबाबील (बार्न स्वॉलो) पक्ष्याची कायमस्वरूपी प्रजनन करणारी लोकसंख्या आढळली.
- एका अभ्यासानुसार जागतिक तापमानवाढीमुळे समुद्र-भूमी वारे कमकुवत होत आहेत: मुंबईसारख्या सुमारे 18 किनारी महानगरांनी समुद्री वाऱ्याचे सुमारे 3% दिवस गमावले, आणि 2050 पर्यंत ही घट 4.5 पट अधिक वेगाने होऊ शकते.
- नेचरमधील IIT दिल्लीच्या अभ्यासानुसार कोळसा वीज प्रकल्पांतून सल्फर डायऑक्साइड पूर्णपणे कमी केल्यास भारतात दरवर्षी 1.24 लाखांहून अधिक मृत्यू टळू शकतात.
क्रीडा, पुरस्कार, नियुक्त्या आणि दिवस
53 वन-लायनर
निकाल · सन्मान · नियुक्त्या · दिवस.
आंतरराष्ट्रीय
2 वन-लायनर
2 आंतरराष्ट्रीय — पोलीस आणि SI परीक्षा चालू घडामोडी – मे 2026.
- करमबीर सिंग कांग हे बीसी फेरीजमध्ये पूर्ण दाढीसह सेवा देणारे कॅनडाचे पहिले शीख जहाज अभियंता ठरले. ते गुरदासपूर (पंजाब) येथील धारीवाल तहसीलमधील कांग गावचे असून त्यांनी बिट्स पिलानी येथे शिक्षण घेतले.
- ऑपरेशन विंग्ज ऑफ डॉन अंतर्गत इस्रायलने मिझोराममधील बने मेनाशे समुदायाच्या सुमारे 240 सदस्यांना हवाई मार्गाने तेल अवीवला नेले.
क्रीडा
9 वन-लायनर
9 क्रीडा — 2 मे – 29 मे.
- 29 मे — पॅरालिम्पिकपटू सुमित अंतिलने 74.82 मीटर भालाफेक करून नवा F64 भालाफेक जागतिक विक्रम केला.
- 26 मे — धावपटू गुरिंदरवीर सिंगने रांचीतील अॅथलेटिक्स फेडरेशन कप 2026 मध्ये 100 मीटर 10.09 सेकंदांत जिंकले, जो नवा राष्ट्रीय विक्रम असून त्या वेळेची नोंद करणारा पहिला भारतीय आहे.
- 20 मे — नेपाळच्या कामी रीता शेर्पा यांनी मे 2026 मध्ये 32 व्यांदा माउंट एव्हरेस्ट सर केला आणि सर्वाधिक चढाईंचा आपला जागतिक विक्रम वाढवला.
- 9 मे — भारताने पाकिस्तानबाबत दुहेरी-मार्ग क्रीडा धोरण औपचारिकपणे स्वीकारले: द्विपक्षीय क्रीडा संबंध गोठलेलेच राहतील, पण भारत बहुपक्षीय बांधिलकींचे (ICC, IOC) पालन करतो आणि महासंघ अधिकाऱ्यांसाठी 5 वर्षांपर्यंतच्या बहु-प्रवेश व्हिसांसह सुलभ व्हिसा देतो.
- 8 मे — आयर्लंडमधील कार्लो येथे झालेल्या IBSF जागतिक बिलियर्ड्स अजिंक्यपद स्पर्धेत सौरव कोठारी याने अंतिम फेरीत भारताच्या पंकज अडवाणीला हरवून विजेतेपद मिळवले.
- 6 मे — यानिक सिनरने अलेक्झांडर झ्वेरेव्हला हरवून माद्रिद ओपन 2026 जिंकले आणि सलग पाच ATP मास्टर्स 1000 विजेतेपदे जिंकणारा तो पहिला पुरुष खेळाडू ठरला; मार्टा कोस्त्युकने महिलांचे विजेतेपद जिंकले.
- 6 मे — डेन्मार्कमधील 2026 च्या थॉमस आणि उबेर कप मध्ये चीनने फ्रान्सला हरवून थॉमस कप जिंकला आणि दक्षिण कोरियाने चीनला हरवून उबेर कप जिंकला.
- 2 मे — तमिळनाडूच्या रितिका श्री या भारताच्या पहिल्या तृतीयपंथी क्रिकेट पंच बनल्या.
- IPL 2026 पुरस्कार: वैभव सूर्यवंशी याला ऑरेंज कॅप (776 धावा), कागिसो रबाडा याला पर्पल कॅप (29 बळी) आणि पंजाब किंग्जला फेअर प्ले पुरस्कार मिळाला; सूर्यवंशीने ख्रिस गेलला मागे टाकून एका हंगामात विक्रमी 72 षटकार मारले.
पुरस्कार आणि सन्मान
12 वन-लायनर
12 पुरस्कार आणि सन्मान — 2 मे – 28 मे.
| तारीख | पुरस्कार | विजेता / कारण |
|---|---|---|
| 28 मे | संसद रत्न पुरस्कार 2026 | मेधा कुलकर्णी आणि स्मिता उदय वाघ |
| 27 मे | गोडार्ड ॲस्ट्रोनॉटिक्स पुरस्कार 2026 | चांद्रयान-3 |
| 27 मे | पद्म पुरस्कार 2026 (प्रदान) | 5 पद्मविभूषण, 13 पद्मभूषण, 113 पद्मश्री |
| 27 मे | अन सर्टन रिगार्ड ज्यूरी पुरस्कार, कान 2026 | एलिफंट्स इन द फॉग (अबिनाश बिक्रम शाह) |
| 27 मे | पाम डी'ओर, 79 वा कान चित्रपट महोत्सव | क्रिस्टियन मुंजू, फ्योर्ड चित्रपटासाठी |
| 26 मे | UN Military Gender Advocate of the Year 2025 | मेजर अभिलाषा बराक |
| 25 मे | रॉयल सोसायटीचे फेलो (FRS) | सौम्या स्वामिनाथन आणि मनिंद्र अग्रवाल |
| 23 मे | इंटरनॅशनल बुकर पारितोषिक 2026 | तैवान ट्रॅव्हलॉग (यांग शुआंग-झी, अनु. लिन किंग) |
| 22 मे | अॅग्रिकोला पदक 2026 (FAO) | पंतप्रधान नरेंद्र मोदी (वृत्तानुसार) |
| 18 मे | रॉयल ऑर्डर ऑफ द पोलर स्टार, कमांडर ग्रँड क्रॉस | पंतप्रधान नरेंद्र मोदी (31 वा आंतरराष्ट्रीय सन्मान) |
| 7 मे | पुलित्झर पुरस्कार (सचित्र वार्तांकन आणि भाष्य) | आनंद आर. के. आणि सुपर्णा शर्मा, ‘trAPPed’ साठी |
| 2 मे | व्हिटली पुरस्कार 2026 | परवीन शेख (इंडियन स्किमर संवर्धन) |
नियुक्त्या
18 वन-लायनर
18 नियुक्त्या — 4 मे – 22 मे.
| तारीख | नाव | नियुक्त पद |
|---|---|---|
| 22 मे | तुलसी गॅबार्ड | अमेरिकेच्या राष्ट्रीय गुप्तचर संचालकपदाचा राजीनामा |
| 9 मे | लेफ्टनंट जनरल एन. एस. राजा सुब्रमणी | संरक्षण दल प्रमुख (जनरल अनिल चौहान यांचे उत्तराधिकारी) |
| 8 मे | शशी शेखर वेम्पती | अध्यक्ष, CBFC (3 वर्षे) |
| 6 मे | रोहित जैन | उप-गव्हर्नर, RBI |
| 5 मे | प्रसून जोशी | अध्यक्ष, प्रसार भारती |
| 4 मे | आशुतोष गोवारीकर | महोत्सव संचालक, 57 वा IFFI, गोवा |
| 4 मे | डॉ. आर. बालासुब्रमण्यम आणि डॉ. जोराम अनिया | पूर्णवेळ सदस्य, नीती आयोग |
| · | न्यायमूर्ती प्रकाश प्रभाकर नाओलेकर (निवृत्त) | बेकायदेशीर स्थलांतरामुळे होणाऱ्या लोकसंख्याशास्त्रीय बदलांवरील उच्चस्तरीय समितीचे प्रमुख |
| · | फग्गनसिंह कुलस्ते (भाजप) | अध्यक्ष, अनुसूचित जाती व जमाती कल्याण समिती, 2026-27 |
| · | के. सी. वेणुगोपाल (काँग्रेस) | अध्यक्ष, लोकलेखा समिती, 2026-27 |
| · | बैजयंत पांडा (भाजप) | अध्यक्ष, सार्वजनिक उपक्रम समिती, 2026-27 |
| · | डॉ. संजय जयस्वाल (भाजप) | अध्यक्ष, अंदाज समिती, 2026-27 |
| · | एन. रंगासामी | पुदुच्चेरीचे मुख्यमंत्री (पुन्हा) |
| · | जोसेफ विजय | तमिळनाडूचे मुख्यमंत्री |
| · | व्ही. डी. सतीशन | केरळचे मुख्यमंत्री |
| · | शुभेंदू अधिकारी | पश्चिम बंगालचे मुख्यमंत्री |
| · | हिमंत बिस्वा सरमा | आसामचे मुख्यमंत्री (पुन्हा) |
| · | अशोक कुमार लाहिरी | उपाध्यक्ष, नीती आयोग (सुमन के. बेरी यांच्या जागी) |
शिखर परिषदा, करार आणि सराव
3 वन-लायनर
3 शिखर परिषदा, करार आणि सराव — 7 मे – 20 मे.
- 20 मे — सायप्रसचे अध्यक्ष निकोस क्रिस्टोडौलिडिस यांनी 20-23 मे 2026 दरम्यान भारताला भेट दिली. दोन्ही देश दहशतवादविरोधी संयुक्त कार्यगट स्थापन करतील आणि त्यांनी भारत-सायप्रस संरक्षण सहकार्य आराखडा 2026-2031 मंजूर केला.
- 13 मे — भारताने मुंबई येथे किम्बर्ली प्रक्रिया आंतरसत्र बैठक 2026 चे आयोजन केले; भारताकडे 1 जानेवारी 2026 पासून किम्बर्ली प्रक्रियेचे अध्यक्षपद आहे, आणि चर्चा ‘3C’ वर केंद्रित होती: विश्वास (Confidence), अनुपालन (Compliance) आणि विश्वासार्हता (Credibility).
- 7 मे — भारत आपल्या 2026 च्या BRICS अध्यक्षपदाअंतर्गत अन्नसुरक्षा, हवामान-सहनशील आणि डिजिटल शेती या विषयांवर जून 2026 मध्ये इंदूर येथे BRICS कृषी मंत्र्यांच्या बैठकीचे आयोजन करणार आहे.
महत्त्वाचे दिवस
9 वन-लायनर
9 महत्त्वाचे दिवस — 1 मे – 31 मे.
- 31 मे — जागतिक तंबाखू विरोधी दिन 2026 ची संकल्पना "आकर्षणाचा बुरखा फाडा: निकोटीन आणि तंबाखूचे व्यसन रोखा" होती; उद्योग निकोटीन उत्पादने कशी आकर्षक बनवतो यावर तिचा भर होता.
- 28 मे — पंतप्रधान मोदींनी विनायक दामोदर सावरकर यांच्या जयंतीनिमित्त त्यांना आदरांजली वाहिली; सावरकरांनी मित्र मेळा (1899) स्थापन केला, जो पुढे अभिनव भारत संस्था (1904) झाला, आणि लंडनमध्ये फ्री इंडिया सोसायटी (1906) स्थापन केली.
- 20 मे — तमिळनाडूच्या मुख्यमंत्र्यांनी समाजसुधारक पंडित अयोथी थास यांना त्यांच्या 181 व्या जयंतीनिमित्त आदरांजली वाहिली; त्यांनी दक्षिण भारतातील सुरुवातीच्या दलित-बौद्ध पुनरुज्जीवनाचे नेतृत्व केले आणि 1907 मध्ये ओरु पैसा तमिळन हे तमिळ नियतकालिक सुरू केले.
- 16 मे — सिक्कीमने 16 मे 2026 रोजी आपला 51 वा राज्य स्थापना दिन साजरा केला; 36 व्या घटनादुरुस्ती अधिनियमाद्वारे 16 मे 1975 रोजी ते भारताचे 22 वे राज्य बनले.
- 11 मे — 11 मे 2026 रोजीच्या राष्ट्रीय तंत्रज्ञान दिनाची संकल्पना सर्वसमावेशक वाढीसाठी जबाबदार नवोन्मेष अशी होती.
- 9 मे — महाराणा प्रताप जयंती 9 मे 2026 रोजी साजरी झाली. 1540 मध्ये कुंभलगड येथे जन्मलेले ते मेवाडचे 13 वे शासक होते आणि त्यांनी 18 जून 1576 रोजी हळदीघाटी येथे मानसिंह पहिला यांच्या नेतृत्वाखालील मुघल सैन्याशी लढा दिला.
- 9 मे — पंतप्रधानांनी बंगाली महिन्याच्या बैशाखच्या 25 व्या दिवशी, म्हणजे पोचिशे बैशाखला, रवींद्रनाथ टागोर यांना आदरांजली वाहिली; 2026 मध्ये हा दिवस 9 मे रोजी येतो आणि कवीची जयंती दर्शवतो.
- 7 मे — ऑपरेशन सिंदूर ला 7-8 मे 2026 रोजी एक वर्ष पूर्ण झाले. पहलगाम दहशतवादी हल्ल्यात द रेझिस्टन्स फ्रंटने 26 पर्यटकांना ठार मारल्यानंतर भारताने मे 2025 मध्ये ते सुरू केले होते.
- 1 मे — 1 मे 2026 रोजीच्या आंतरराष्ट्रीय कामगार दिनाची संकल्पना निरोगी मनोसामाजिक कार्यवातावरणाची खात्री करणे अशी होती.
झटपट क्विझ
स्वतःची चाचणी घ्या
या कालावधीवरील सराव प्रश्न. उत्तर तपासण्यासाठी पर्यायावर टॅप करा.
रिकाम्या जागा भरा: वन-लायनर फ्लॅशकार्ड
- दिनेश बिवाजी अष्टीकर विरुद्ध महाराष्ट्र राज्य (2026) या प्रकरणात सर्वोच्च न्यायालयाने RTE कायदा, 2009 च्या _____ अंतर्गत खासगी शाळांमधील 25% EWS आरक्षण कायम ठेवले आणि त्याला ‘राष्ट्रीय अभियान’ म्हटले.
- कलम 12(1)(c)
- केंद्रीय मंत्री नितीन गडकरी यांनी NH-48 (सुरत-भरूच) वरील _____ येथे भारतातील पहिले बहु-मार्गिका मुक्त-प्रवाह (MLFF) टोल वसुली सुरू केली, जिथे नंबर-प्लेट ओळख आणि FASTag मुळे वाहने न थांबता पुढे जातात.
- चोर्यासी टोल प्लाझा
- दळणवळण मंत्री ज्योतिरादित्य शिंदे यांनी C-DOT ने NDMA आणि गृह मंत्रालयाच्या सहकार्याने बनवलेली स्वदेशी _____ सुरू केली; ती निवडलेल्या क्षेत्रातील प्रत्येक सक्रिय फोनवर काही सेकंदांत आपत्ती इशारे पाठवते.
- सेल ब्रॉडकास्ट प्रणाली (CBS)
- _____ येथे भारत इनोव्हेट्स 2026 अंतर्गत भारतातील पहिली पूर्णतः विकसित एकात्मिक CCUS (कार्बन पकडणे, वापर आणि साठवण) क्षेत्र प्रयोगशाळा सुरू झाली; प्रा. विक्रम विशाल यांच्या नेतृत्वाखालील ही प्रयोगशाळा न पिण्यायोग्य पाण्याचा वापर करून CO2 बेसॉल्ट खडकांत साठवते.
- IIT मुंबई
- 4 मे 2026 च्या निकालांत _____ आसाममध्ये 126 पैकी 82 आणि पश्चिम बंगालमध्ये 293 पैकी 207 जागा जिंकल्या, तिथला त्यांचा हा पहिलाच विजय; तर TVKने तमिळनाडूत 108 जागा आणि NDA ने पुदुच्चेरीत 30 पैकी 18 जागा जिंकल्या.
- भाजपने
- आसाम, केरळ, तमिळनाडू, पश्चिम बंगाल आणि पुदुच्चेरी_____4 मे 2026 रोजी जाहीर झाले. निवडणूक आयोगाने 5 मार्च 2026 रोजी निवडणूक वेळापत्रक जाहीर केले होते.
- येथील विधानसभा निवडणुकांचे निकाल
- दिवंगत उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांच्या पत्नी _____ (राष्ट्रवादी काँग्रेस) यांनी महाराष्ट्रातील बारामती पोटनिवडणूक भारतातील विधानसभा पोटनिवडणुकीतील आतापर्यंतच्या सर्वाधिक मताधिक्याने जिंकली.
- सुनेत्रा पवार
- _____ 2026-27 ते 2030-31 साठी 5,659.22 कोटी रुपये खर्चाच्या कापूस उत्पादकता अभियाना (कपास क्रांती)ला मंजुरी दिली, ज्याचा उद्देश कापसाचे उत्पादन सुमारे 440 वरून हेक्टरी 755 किलो (लिंट) करणे हा आहे.
- केंद्रीय मंत्रिमंडळाने
- भारताने ओडिशातील _____ MIRV तंत्रज्ञानासह प्रगत अग्नी क्षेपणास्त्राची उड्डाण चाचणी घेतली; DRDO च्या या चाचणीत एक क्षेपणास्त्र वेगवेगळ्या लक्ष्यांवर अनेक वारहेड्स सोडू शकते हे दिसले.
- डॉ. APJ अब्दुल कलाम बेटावरून
- सरकारने _____ यांना जनरल अनिल चौहान यांच्या जागी पुढील संरक्षण दल प्रमुख (CDS) म्हणून नेमले; चौहान यांचा कार्यकाळ 30 मे 2026 रोजी संपल्यावर ते पदभार घेतील.
- लेफ्टनंट जनरल एन. एस. राजा सुब्रमणी
MCQ
नव्या मार्गदर्शक सूचनांनुसार शाळा व्यवस्थापन समितीतील किती टक्के सदस्य पालक किंवा संरक्षक असावे लागतात?
- 50%
- 60%
- 75%
- 90%
उत्तर दाखवा
उत्तर: 75% — किमान 75% सदस्य पालक किंवा संरक्षक आणि किमान 50% महिला असाव्या लागतात.
दीनदयाळ बंदरावरील भारताच्या पहिल्या ग्रीन मिथेनॉल प्रकल्पासाठी कोणती वनस्पती कच्चा माल पुरवेल?
- लँटाना कमारा
- जलकुंभी
- पार्थेनियम
- प्रोसोपिस ज्युलिफ्लोरा (विलायती बाभूळ)
उत्तर दाखवा
उत्तर: प्रोसोपिस ज्युलिफ्लोरा (विलायती बाभूळ) — कच्छच्या बन्नी गवताळ प्रदेशात आक्रमक असलेल्या प्रोसोपिस ज्युलिफ्लोराचा वापर केला जाईल.
गोल्डमन पर्यावरण पुरस्कार 2026 वैशिष्ट्यपूर्ण ठरला कारण सहाही विजेते काय होते?
- महिला
- भारतीय
- 30 वर्षांखालील
- शास्त्रज्ञ
उत्तर दाखवा
उत्तर: महिला — पुरस्काराच्या 37 वर्षांच्या इतिहासातील हा पहिला पूर्णपणे महिलांचा गट होता.
ओडिशाजवळ चाचणी झालेले टारा हे भारताचे पहिले स्वदेशी काय आहे?
- हायपरसॉनिक क्रूझ क्षेपणास्त्र
- ग्लाइड शस्त्र प्रणाली
- उपग्रहविरोधी शस्त्र
- लॉयटरिंग म्युनिशन
उत्तर दाखवा
उत्तर: ग्लाइड शस्त्र प्रणाली — डीआरडीओ आणि हवाई दलाने त्याची पहिली उड्डाण चाचणी घेतली.
पंकज अडवाणीला हरवून 2026 ची आयबीएसएफ जागतिक बिलियर्ड्स अजिंक्यपद स्पर्धा कोणी जिंकली?
- सौरव कोठारी
- गीत सेठी
- ध्रुव सितवाला
- आदित्य मेहता
उत्तर दाखवा
उत्तर: सौरव कोठारी — आयर्लंडमधील कार्लो येथे अंतिम सामन्यात सौरव कोठारीने पंकज अडवाणीला हरवले.
आंध्र प्रदेश उच्च न्यायालयाच्या पहिल्या महिला मुख्य न्यायाधीश कोण बनल्या?
- न्यायमूर्ती लिसा गिल
- न्यायमूर्ती हिमा कोहली
- न्यायमूर्ती गीता मित्तल
- न्यायमूर्ती इंदिरा बॅनर्जी
उत्तर दाखवा
उत्तर: न्यायमूर्ती लिसा गिल — न्यायमूर्ती लिसा गिल यांची आंध्र प्रदेश उच्च न्यायालयाच्या मुख्य न्यायाधीशपदी नियुक्ती झाली; हे पद भूषवणाऱ्या त्या पहिल्या महिला आहेत.
3 मे 2026 रोजी सुरू झालेली मिशन दृष्टी ही कोणते दोन सेन्सर एकत्र करणारा पहिला व्यावसायिक उपग्रह आहे?
- एसएआर आणि ऑप्टिकल
- थर्मल आणि रेडिओ
- लिडार आणि सोनार
- हायपरस्पेक्ट्रल आणि रडार अल्टिमीटर
उत्तर दाखवा
उत्तर: एसएआर आणि ऑप्टिकल — गॅलॅक्सआयच्या मिशन दृष्टीमध्ये एकाच व्यासपीठावर सिंथेटिक अपर्चर रडार आणि इलेक्ट्रो-ऑप्टिकल इमेजिंग एकत्र आहेत.
कोणत्या घटनादुरुस्तीने सिक्कीमला भारताचे 22 वे राज्य बनवले?
- 35 वी
- 36 वी
- 38 वी
- 42 वी
उत्तर दाखवा
उत्तर: 36 वी — सिक्कीम 16 मे 1975 रोजी 36 व्या घटनादुरुस्तीद्वारे राज्य बनले.
आसामच्या 2026 च्या विधानसभा निवडणुकीतील मतदानाची टक्केवारी किती होती, जी राज्यातील आतापर्यंतची सर्वाधिक नोंद आहे?
- 85.96%
- 79.70%
- 89.87%
- 72.40%
उत्तर दाखवा
उत्तर: 85.96% — आसाममध्ये 85.96% मतदान झाले; केरळमध्ये 79.7% आणि पुदुच्चेरीमध्ये 89.87%.
भारताची पहिली बहु-मार्गिका मुक्त-प्रवाह (multi-lane free-flow) टोल प्रणाली कोणत्या टोल नाक्यावर सुरू झाली?
- चोर्यासी (सुरत-भरूच, NH-48)
- खेरकी दौला (गुरुग्राम)
- पानिपत (NH-44)
- वाशी (मुंबई)
उत्तर दाखवा
उत्तर: चोर्यासी (सुरत-भरूच, NH-48) — नितीन गडकरी यांनी गुजरातमधील चोर्यासी टोल नाक्यावर MLFF टोल प्रणाली सुरू केली.
2026 मध्ये सर्वोच्च न्यायालयाने ॲसिड हल्ला पीडितांची व्याख्या विस्तारण्यासाठी कोणत्या अनुच्छेदाचा वापर केला?
- अनुच्छेद 21
- अनुच्छेद 32
- अनुच्छेद 136
- अनुच्छेद 142
उत्तर दाखवा
उत्तर: अनुच्छेद 142 — न्यायालयाने अनुच्छेद 142 मधील अधिकारांचा वापर करून दिव्यांग व्यक्ती हक्क (आरपीडब्ल्यूडी) कायदा, 2016 मध्ये गृहीत सुधारणा केली.
भारतीय वन कायदा, 1927 च्या कोणत्या कलमान्वये दिल्लीचा सेंट्रल रिज राखीव वन घोषित करण्यात आला?
- कलम 4
- कलम 20
- कलम 26
- कलम 35
उत्तर दाखवा
उत्तर: कलम 20 — भारतीय वन कायदा, 1927 च्या कलम 20 अन्वये अधिसूचनेद्वारे राखीव वने घोषित केली जातात.