संरक्षण परीक्षा (NDA, CDS, CAPF) चालू घडामोडी – जून 2026 — सर्व मजकूर वाचा
अद्ययावत: · अद्ययावत:
संरक्षण परीक्षा (NDA, CDS, CAPF) चालू घडामोडी – जून 2026 — 165 news items
एका नजरेत
ठळक घटना
या पानावरील सर्वात महत्त्वाच्या घटना आणि प्रत्येक विषयात किती बातम्या आहेत ते.
ठळक घटना
- 27 जून — अँसी सोजन हिने 27 जून 2026 रोजी भुवनेश्वरच्या कलिंगा स्टेडियमवर महिलांच्या लांब उडीत 6.88 मीटर उडी मारून अंजू बॉबी जॉर्ज यांचा 22 वर्षे जुना 6.83 मीटरचा राष्ट्रीय विक्रम मोडला आणि आशियाई स्पर्धेतील स्थान मिळवले.
- 22 जून — विवेक अग्रवाल जुलै 2026 ते जून 2027 या काळात फायनान्शियल ॲक्शन टास्क फोर्सचे उपाध्यक्ष असतील; भारताने FATF चे उपाध्यक्षपद भूषवण्याची ही पहिलीच वेळ आहे.
- 19 जून — अमेरिका आणि इराण यांनी जून 2026 मध्ये फ्रान्समधील G7 शिखर परिषदेच्या निमित्ताने पाकिस्तानच्या मध्यस्थीने 14 मुद्द्यांच्या इस्लामाबाद सामंजस्य करारावर स्वाक्षरी केली; तो ऑपरेशन एपिक फ्युरीतील शत्रुत्व संपवतो आणि होर्मुझची सामुद्रधुनी पुन्हा खुली करतो.
- 3 जून — 3 जून 2026 रोजी लाटव्हिया, ऑस्ट्रिया, किर्गिझस्तान, झिम्बाब्वे आणि त्रिनिदाद आणि टोबॅगो यांची संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेचे 2027-28 साठी अस्थायी सदस्य म्हणून निवड झाली. किर्गिझस्तान प्रथमच परिषदेवर असेल.
- 3 जून — नीती आयोगाच्या फ्रंटियर टेक हबने ‘भारताच्या सेमीकंडक्टर उद्योगाचे भविष्य’ हा अहवाल प्रसिद्ध केला, ज्यात सेमीकंडक्टर व्हिजन 2035 निश्चित केले आहे: 120-150 अब्ज अमेरिकी डॉलर मूल्य साखळी, जागतिक चिप बाजारातील 10-13% वाटा आणि पॅकेजिंगमध्ये (OSAT) पहिल्या 3 देशांत स्थान.
- 1 जून — 1 जून 2026 रोजी केंद्र सरकारने कॉलेजियमची शिफारस मान्य करून सर्वोच्च न्यायालयात पाच नवीन न्यायाधीश नियुक्त करण्यास मंजुरी दिली: चार उच्च न्यायालयांचे मुख्य न्यायमूर्ती आणि ज्येष्ठ वकील वेंकट सुब्रमणी मोहना.
- 1 जून — NFHS-6 (2023-24) नुसार सिझेरियन प्रसूती 21.5% वरून 27.2% झाल्या, महिलांतील स्थूलता 24% वरून 30.7% झाली, आणि कधी इंटरनेट वापरलेल्या महिला 33.3% वरून 64.3% झाल्या; या सर्वेक्षणात 715 जिल्ह्यांतील 6.79 लाख कुटुंबांचा समावेश होता.
- ग्लोबल पीस इंडेक्स 2026 मध्ये (इन्स्टिट्यूट फॉर इकॉनॉमिक्स अँड पीसची 20 वी आवृत्ती, 23 निर्देशक) आइसलँड पहिल्या क्रमांकावर राहिला. भारत 115 व्या क्रमांकावरून 127 व्या (गुण 2.409) क्रमांकावर घसरला.
- जयप्रकाश नारायण पक्षी अभयारण्य, बलिया (उत्तर प्रदेश), हे भारतातील 100 वे रामसर स्थळ ठरले. येथे दरवर्षी सायबेरिया आणि मध्य आशियातून स्थलांतर करणारे अनेक पक्षी येतात.
- संयुक्त राष्ट्रांच्या शाश्वत विकास अहवाल 2026 मध्ये भारत 68.3 एकूण गुणांसह 94 व्या क्रमांकावर राहिला. 2015 नंतरची ही भारताची सर्वोत्तम कामगिरी आहे.
विषयानुसार बातम्या
- संरक्षण आणि सुरक्षा
- 15 वन-लायनर
- आंतरराष्ट्रीय संबंध
- 50 वन-लायनर
- विज्ञान, अंतराळ आणि पर्यावरण
- 47 वन-लायनर
- क्रीडा, पुरस्कार, नियुक्त्या आणि दिवस
- 53 वन-लायनर
संरक्षण आणि सुरक्षा
15 वन-लायनर
सैन्यदले · शस्त्रे · सराव · सीमा.
संरक्षण आणि सुरक्षा
15 वन-लायनर
15 संरक्षण आणि सुरक्षा — 4 जून – 29 जून.
- 29 जून — सीमा रस्ते संघटनेच्या प्रोजेक्ट ब्रह्मांकचा 16 वा स्थापना दिन 29 जून 2026 रोजी साजरा झाला; तो अरुणाचल प्रदेशातील सियांग पट्ट्यात आणि आसामच्या धेमाजी जिल्ह्याच्या काही भागात सुमारे 811 किमी रस्ते आणि 86 पूल सांभाळतो.
- 21 जून — पंतप्रधान मोदींनी 21 जून 2026 रोजी कोलकात्याच्या श्यामा प्रसाद मुखर्जी बंदरात INS दुनागिरी (स्टेल्थ फ्रिगेट), INS संशोधक (सर्वेक्षण नौका) आणि INS अग्रय (पाणबुडीविरोधी नौका) सेवेत दाखल केल्या; सर्व GRSE ने 75% पेक्षा अधिक स्वदेशी सामग्रीसह बांधल्या.
- 4 जून — DRDO आणि IAF ने RudraM-II ची उड्डाण चाचणी घेतली; हे शत्रूच्या हवाई संरक्षणाला दडपण्यासाठी बनवलेले स्वदेशी हवेतून जमिनीवर मारा करणारे अँटी-रेडिएशन क्षेपणास्त्र आहे.
- अमेरिकी संरक्षण विभागाने US इंडो-पॅसिफिक कमांड चे नाव पुन्हा बदलून US पॅसिफिक कमांड केले, आणि “इंडो” हा शब्द वगळला.
- SIPRI च्या क्रमवारीत 2021-25 मध्ये भारत युक्रेननंतर दुसरा सर्वात मोठा शस्त्रे आयातदार आहे. भारताने 2025 मध्ये लष्करावर सुमारे 92 अब्ज डॉलर खर्च केले, जे जगातील सर्वाधिक खर्च करणाऱ्या देशांत आहे.
- SIPRI वार्षिकी 2026 नुसार अण्वस्त्रधारी देशांकडे लष्करी साठ्यांत सुमारे 9,745 आयुधे आहेत, ज्यांपैकी सुमारे 86% अमेरिका आणि रशिया यांच्याकडे आहेत.
- भारत आणि फ्रान्स यांनी राफेल इंजिनांसाठी देखभाल, दुरुस्ती आणि पुनर्बांधणी (MRO) सुविधा उभारण्यावर आणि भारतात हॅमर क्षेपणास्त्रे बनवण्यावर सहमती दर्शवली. त्यांनी AI आणि उदयोन्मुख तंत्रज्ञानावरील संयुक्त कार्यगटावरही सहमती दर्शवली.
- भारताने सेशेल्सला त्याच्या संरक्षण दलांसाठी एक जलद गस्ती नौका, 10 उपयोगी वाहने आणि 15 लेझर रेडियल श्रेणीच्या नौका दिल्या, तसेच 6 रुग्णवाहिका आणि तांदूळ व सिमेंटचा पुरवठा दिला.
- BSF ने आपल्या हीरक महोत्सवानिमित्त आणि राष्ट्रीय गीताच्या 150 वर्षांनिमित्त “मिशन वंदे मातरम” या नावाची माउंट एव्हरेस्टवरील आपली पहिली संपूर्ण महिला मोहीम पूर्ण केली.
- संरक्षणमंत्री राजनाथ सिंह यांनी DRDO ची स्वदेशी दीर्घ पल्ल्याची भूमी-ते-हवा क्षेपणास्त्र प्रणाली (एक्स्टेंडेड रेंज एअर डिफेन्स सिस्टम) प्रोजेक्ट कुशा हिला भारताच्या सुरक्षेसाठी "गेम चेंजर" म्हटले.
- संरक्षण सचिवांनी सांगितले की भारताने व्हिएतनामसोबत ब्राह्मोस निर्यात करार केला असून इंडोनेशियासोबतचा करार जवळ आला आहे; 2022 मध्ये फिलिपिन्स हा पहिला परदेशी खरेदीदार होता.
- भारताला रशियन S-400 ट्रायम्फ दीर्घ पल्ल्याच्या हवाई संरक्षण प्रणालीचा चौथा स्क्वाड्रन मिळाला, जी भारतीय सेवेत सुदर्शन नावाने ओळखली जाते.
- बहुराष्ट्रीय लष्करी सराव PRAGATI 2026 (हिंद महासागर क्षेत्रातील वाढ आणि परिवर्तनासाठी प्रादेशिक सैन्यांची भागीदारी) मेघालयातील उमरोई लष्करी तळावर सुरू झाला; त्यात भूतान, कंबोडिया, इंडोनेशिया, लाओस, मलेशिया, मालदीव, म्यानमार, नेपाळ आणि इतर देश सहभागी आहेत.
- भारतीय हवाई दल ऑस्ट्रेलियाच्या एक्सरसाइज पिच ब्लॅक 2026 मध्ये सहभागी होईल; हा रॉयल ऑस्ट्रेलियन हवाई दलाचा सर्वात मोठा बहुराष्ट्रीय हवाई-युद्ध सराव असून त्यात 19 हून अधिक देश भाग घेत आहेत.
- बँकॉक येथील 10 व्या भारत-थायलंड संरक्षण संवादात संरक्षण संबंधांचा आढावा घेण्यात आला आणि उत्पादन, संशोधन व नवोन्मेष क्षेत्रातील सहकार्य अधिक दृढ करण्यास सहमती झाली; दोन्ही देश 2025 मध्ये धोरणात्मक भागीदार बनले.
आंतरराष्ट्रीय संबंध
50 वन-लायनर
द्विपक्षीय · परिषदा · करार.
आंतरराष्ट्रीय
25 वन-लायनर
25 आंतरराष्ट्रीय — 3 जून – 25 जून.
आंतरराष्ट्रीय — 25 वन-लायनर
भाग 1
3 जून – 25 जून
आंतरराष्ट्रीय: 13.
- 25 जून — व्हेनेझुएलाच्या किनाऱ्याजवळ 7.2 आणि 7.5 तीव्रतेचे जोडभूकंप (भूकंपीय डबलेट) झाल्यानंतर भारताने ऑपरेशन अमिस्ताद सुरू केले आणि 200 जखमींवर उपचार करू शकणाऱ्या दोन भीष्म क्यूब्ज (फिरते रुग्णालय) सह हवाई दलाची दोन C-17 विमाने पाठवली.
- 19 जून — पोलंडचे राष्ट्राध्यक्ष कारोल नावरोत्स्की यांनी युद्धकाळातील UPA चा सन्मान करण्यावरून झालेल्या वादामुळे 19 जून 2026 रोजी युक्रेनचे राष्ट्राध्यक्ष व्होलोदिमिर झेलेन्स्की यांच्याकडून पोलंडचा सर्वोच्च सन्मान, ऑर्डर ऑफ द व्हाइट ईगल, काढून घेतला; झेलेन्स्की यांनी तो परत पाठवला.
- 19 जून — अमेरिका आणि इराण यांनी जून 2026 मध्ये फ्रान्समधील G7 शिखर परिषदेच्या निमित्ताने पाकिस्तानच्या मध्यस्थीने 14 मुद्द्यांच्या इस्लामाबाद सामंजस्य करारावर स्वाक्षरी केली; तो ऑपरेशन एपिक फ्युरीतील शत्रुत्व संपवतो आणि होर्मुझची सामुद्रधुनी पुन्हा खुली करतो.
- 12 जून — जिनिव्हा येथील आंतरराष्ट्रीय कामगार परिषदेने प्लॅटफॉर्म अर्थव्यवस्थेतील सभ्य कामावरील करार क्रमांक 193 स्वीकारला; गिग कामगारांबाबतचा हा पहिला बंधनकारक करार आहे. वृत्तांनुसार भारत सरकारच्या प्रतिनिधींनी मतदानात भाग घेतला नाही.
- 5 जून — G7 हा कायमस्वरूपी मुख्यालय नसलेला अनौपचारिक गट असून तो 1975 मध्ये सहा देशांनी सुरू केला. कॅनडा 1976 मध्ये, रशिया 1998 मध्ये (त्यामुळे तो G8 झाला) सामील झाला, आणि रशियाला 2014 मध्ये काढून टाकण्यात आले.
- 3 जून — संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेत 15 सदस्य आहेत: पाच स्थायी (चीन, फ्रान्स, रशिया, ब्रिटन, अमेरिका) आणि दहा अस्थायी, जे दोन वर्षांसाठी निवडले जातात आणि दरवर्षी निम्मे बदलतात. भारत आठ वेळा अस्थायी सदस्य राहिला आहे.
- श्रीलंकेने मतदारांच्या बोटांवर खूण करण्यासाठी वापरली जाणारी अमिट शाई भविष्यातील निवडणुकांत न वापरण्याचा निर्णय घेतला.
- व्हेनेझुएला दक्षिण अमेरिकेत असून काराकस ही त्याची राजधानी आहे. येथे जगातील सर्वाधिक तेलसाठे तसेच कोळसा, लोहखनिज, बॉक्साइट आणि सोने आहे.
- जून 2026 मध्ये देशाला भूकंपांच्या मालिकेने हादरवल्यानंतर व्हेनेझुएलाने देशव्यापी आणीबाणी जाहीर केली.
- बोस्टन येथील फेडरल न्यायालयाने ट्रम्प प्रशासनाने H-1B व्हिसा अर्जांवर लावलेले $100,000 (सुमारे ₹86 लाख) शुल्क चुकीचे ठरवले.
- कॅनडाने संसदेत नवीन सोशल मीडिया कायदा आणला, जो 16 वर्षांपर्यंतच्या मुलांना समाजमाध्यमांचा वापर करण्यापासून रोखतो.
- संयुक्त अरब अमिराती (UAE)ने सोशल मीडियासाठी कायदेशीर किमान वय ठरवणारा पहिला अरब देश होण्याचा मान मिळवला; 15 वर्षांखालील मुलांना वैयक्तिक खाती ठेवण्यास मनाई करण्यात आली आहे.
- मलेशियाने 16 वर्षांखालील मुलांना स्वतःची सोशल मीडिया खाती ठेवण्यास मनाई केली, फेसबुक, इन्स्टाग्राम, टिकटॉक आणि यूट्यूबवर वय पडताळणी प्रणाली बंधनकारक केली आणि RM10 दशलक्ष (सुमारे ₹24 कोटी) पर्यंत दंड ठरवला.
भाग 2
12 वन-लायनर
आंतरराष्ट्रीय: 12.
- जागतिक शांतता निर्देशांकात भारताची घसरण पाकिस्तान आणि म्यानमार यांच्यासोबतचा वाढता तणाव आणि मणिपूरमधील वांशिक हिंसाचार यामुळे झाल्याचे म्हटले गेले.
- लिथुआनिया हा क्लस्टर शस्त्रास्त्र करारातून (Convention on Cluster Munitions) 6 मार्च 2025 पासून बाहेर पडणारा जगातील पहिला देश ठरला; नंतर त्याने भूसुरुंगांवरील ओटावा करारातूनही 27 डिसेंबर 2025 पासून माघार घेतली.
- संयुक्त राष्ट्र सर्वसाधारण सभेची स्थापना 1945 मध्ये झाली असून तिचे मुख्यालय न्यूयॉर्क येथे आहे. तिचे 193 सदस्य असून प्रत्येकाला एक मत असते; ती दर सप्टेंबरमध्ये भरते आणि तिचे अध्यक्षपद पाच प्रादेशिक गटांमध्ये आलटून पालटून जाते.
- बांगलादेशचे परराष्ट्र मंत्री खलीलुर रहमान यांनी 190 वैध मतांपैकी 99 विरुद्ध 91 मतांनी सायप्रसचे राजदूत आंद्रियास एस. काकोरिस यांचा पराभव करून संयुक्त राष्ट्र सर्वसाधारण सभेच्या 81 व्या सत्राचे अध्यक्षपद मिळवले.
- बांगलादेशने राजबारी जिल्ह्यातील पद्मा नदीवरील पद्मा बॅरेजला मंजुरी दिली; यामुळे दुष्काळप्रवण दक्षिण-पश्चिम भागातील पाणीटंचाई कमी होईल आणि सिंचन सुधारेल.
- ISWAP (इस्लामिक स्टेट वेस्ट आफ्रिका प्रोव्हिन्स) ही नायजेरिया, नायजर, चाड, कॅमेरून आणि बेनिन यांत पसरलेल्या चाड सरोवर खोऱ्यात बोको हरामला मागे टाकून सर्वात प्रभावशाली जिहादी गट बनला आहे.
- इस्रायली सैन्याने हेझबोल्लाहविरुद्धच्या विस्तारित मोहिमेत दक्षिण लेबनॉनमधील नबातीयेहजवळील 900 वर्षे जुना किल्ला ब्यूफोर्ट किल्ला (कलात अल-शकिफ) ताब्यात घेतला; लितानी ही पूर्णपणे लेबनॉनमध्येच वाहणारी सर्वात लांब नदी आहे.
- ICJ च्या हवामानविषयक सल्लागार मतावर अंमलबजावणीबाबत व्हानुआतूने मांडलेल्या संयुक्त राष्ट्र महासभेच्या ठरावावर भारत मतदानापासून दूर राहिला; तो 141 मतांनी मंजूर झाला, 8 विरोधात (अमेरिका आणि रशियासह) आणि 28 अनुपस्थित.
- नेपाळच्या पंतप्रधानांनी भारतासोबतच्या कालापानी-लिपुलेख-लिम्पियाधुरा सीमा वादावर संवादावर आधारित दृष्टिकोनाचे संकेत दिले, कारण पुढील दशकात भारताला 10,000 मेगावॅट जलविद्युत निर्यात करण्यास नेपाळने सहमती दर्शवली.
- 2015 मध्ये संयुक्त राष्ट्र सदस्यांनी 2030 अजेंड्यांतर्गत स्वीकारलेली 17 शाश्वत विकास उद्दिष्टे (SDG) आणि 169 लक्ष्ये आहेत. भारतात नीती आयोग ही SDG ची नोडल संस्था आहे.
- अहवालात भारतासाठी 17 पैकी 7 SDG मध्ये गंभीर आव्हाने आढळली आहेत. भूक (SDG-2) ही सर्वात वाईट असून येथे जगातील सर्वाधिक बाल कुपोषण दर आहे, तर विजेची उपलब्धता (SDG-7) आणि मोबाइल इंटरनेट वापर (SDG-9) यात सुधारणा झाली.
- UNCTAD (संयुक्त राष्ट्र व्यापार आणि विकास परिषद) ची स्थापना 1964 मध्ये झाली आणि तिचे मुख्यालय स्वित्झर्लंडमधील जिनिव्हा येथे आहे.
शिखर परिषदा, करार आणि सराव
25 वन-लायनर
25 शिखर परिषदा, करार आणि सराव — 1 जून – 29 जून.
शिखर परिषदा, करार आणि सराव — 25 वन-लायनर
भाग 1
1 जून – 29 जून
शिखर परिषदा, करार आणि सराव: 13.
- 29 जून — बांगलादेश हा आंतरराष्ट्रीय बिग कॅट अलायन्स (IBCA)चा 27 वा सदस्य बनला; पंतप्रधान मोदींनी 2023 मध्ये जाहीर केलेल्या या आघाडीचे मुख्यालय भारतात आहे.
- 29 जून — सेशेल्सच्या 50 व्या राष्ट्रीय दिनानिमित्त प्रमुख पाहुणे म्हणून पंतप्रधानांच्या सेशेल्सला झालेल्या राजकीय (स्टेट) भेटीदरम्यान भारत आणि सेशेल्स यांनी प्रत्यार्पण करार, भारतीय खलाशांच्या प्रमाणपत्रांना मान्यता देणारा सामंजस्य करार आणि नव्या राष्ट्रीय रुग्णालयासाठी चौकट सामंजस्य करार केला.
- 27 जून — पंतप्रधान मोदींनी 27-29 जून 2026 रोजी सेशेल्सला राजकीय (स्टेट) भेट दिली आणि अध्यक्ष डॉ. पॅट्रिक हर्मिनी यांच्याशी चर्चा केली.
- 15 जून — 2026 च्या G7 शिखर परिषदेतील पाहुण्यांत भारताखेरीज ब्राझील, इजिप्त, केनिया, दक्षिण कोरिया, कतार, युक्रेन आणि UAE यांचा समावेश होता.
- 15 जून — 52 वी G7 शिखर परिषद राष्ट्राध्यक्ष इमॅन्युएल माक्रों यांच्या अध्यक्षतेखाली 15-17 जून 2026 रोजी फ्रान्समधील एव्हियां येथे झाली; भारताला विशेष पाहुणा म्हणून आमंत्रित केले होते. नव्या भागीदारी उभारणे आणि आंतरराष्ट्रीय एकजुटीचे नूतनीकरण ही तिची संकल्पना होती.
- 11 जून — नेपाळच्या परराष्ट्रमंत्र्यांच्या भारत भेटीदरम्यान आवाज-आधारित भाषांतर व्यासपीठासाठी भाषिणी-काठमांडू विद्यापीठ सामंजस्य करार झाला, फौजदारी प्रकरणांतील परस्पर कायदेशीर साहाय्य करार लागू झाला, आणि भारताने 72 आरोग्य सुविधा सुपूर्द केल्या.
- 6 जून — भारताच्या 2026 च्या अध्यक्षपदाखालील BRICS आपत्ती जोखीम निवारण कार्यगटाची पहिली प्रत्यक्ष तांत्रिक बैठक पुरी येथे सुरू झाली; चक्रीवादळ व्यवस्थापन आणि पूर्वसूचना यंत्रणेतील कामगिरीमुळे ओडिशाची निवड झाली, आणि 11 देशांचे प्रतिनिधी उपस्थित होते.
- 5 जून — स्वच्छ ऊर्जा आणि डिजिटल तंत्रज्ञानात वापरल्या जाणाऱ्या खनिजांचा पुरवठा विश्वसनीय ठेवण्यासाठी G7 ने नवी क्रिटिकल मिनरल्स रेझिलियन्स अँड प्रोडक्शन अलायन्स स्थापन केली.
- 5 जून — G7 नेत्यांनी कर्करोग संशोधनाला (फ्रान्सचा उपक्रम) प्राधान्य देण्याचे, दुर्मीळ खनिजांसाठी बाहेरील देशांवरील अवलंबित्व 2030 पर्यंत 60% पेक्षा खाली आणण्याचे आणि तंत्रज्ञान कंपन्यांसोबत मुलांसाठीचे चॅटबॉट आणि व्यासपीठे अधिक सुरक्षित करण्याचे मान्य केले.
- 3 जून — 3 जून 2026 रोजी लाटव्हिया, ऑस्ट्रिया, किर्गिझस्तान, झिम्बाब्वे आणि त्रिनिदाद आणि टोबॅगो यांची संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेचे 2027-28 साठी अस्थायी सदस्य म्हणून निवड झाली. किर्गिझस्तान प्रथमच परिषदेवर असेल.
- 3 जून — व्हेनेझुएलाच्या हंगामी अध्यक्ष डेल्सी रॉड्रिग्ज गोमेझ यांनी 3-7 जून दरम्यान भारताला भेट दिली; ही त्यांची सहावी भेट होती (यापूर्वी परराष्ट्रमंत्री आणि उपाध्यक्ष म्हणून). दोन्ही बाजूंनी आपली दीर्घकालीन ऊर्जा भागीदारी पुढे नेण्यास सहमती दर्शवली.
- 3 जून — ब्रिटनच्या परराष्ट्र सचिव यव्हेट कूपर यांनी 3-4 जून रोजी भारताला भेट दिली; पदभार स्वीकारल्यानंतरची ही त्यांची पहिलीच भेट होती. ब्रिटन-भारत निष्कर्षांत बेंगळुरूमधील नवे युनिव्हर्सिटी ऑफ लिव्हरपूल कॅम्पस आणि प्रादेशिक सागरी सुरक्षा उत्कृष्टता केंद्र यांचा समावेश होता.
- 1 जून — लाओसचे उपपंतप्रधान आणि परराष्ट्रमंत्री थोंगसवान फोम्विहाने यांनी राजनैतिक संबंधांच्या 70 व्या वर्षात 1-3 जून रोजी भारताला पहिली भेट दिली. संयुक्त आयोगाची बैठक लवकरच घेण्यावर दोन्ही बाजूंनी सहमती दर्शवली, आणि लाओसने भारतीय उद्योगांना गुंतवणुकीसाठी आमंत्रित केले.
भाग 2
12 वन-लायनर
शिखर परिषदा, करार आणि सराव: 12.
- पंतप्रधान मोदींच्या फ्रान्स भेटीदरम्यान दोन्ही देशांनी पाच वर्षांत द्विपक्षीय व्यापार दुप्पट करण्याचा संकल्प केला. पहिला “भारत इनोव्हेट्स 2026” कार्यक्रम नीस येथे झाला.
- भारत आणि सेशेल्स यांनी Exim बँकेची छत्र कर्जमर्यादा, UPI-आधारित पेमेंट प्रणाली, जन औषधी अंतर्गत स्वस्त जेनेरिक औषधांची निर्यात, प्रत्यार्पण करार आणि 2026-31 चा कृषी कृती आराखडा यांवर सहमती दर्शवली.
- उझबेकिस्तान हा न्यू डेव्हलपमेंट बँकेचा (BRICS ने 2015 मध्ये स्थापन केलेली, मुख्यालय शांघाय) सर्वात नवा सदस्य आणि मध्य आशियातील पहिला सदस्य बनला. प्रत्येक सदस्याला एक मत असते आणि कोणालाही नकाराधिकार नाही.
- नेदरलँड्सच्या राणी मॅक्सिमा, ज्या संयुक्त राष्ट्र महासचिवांच्या समावेशक वित्तासाठी विशेष समर्थक आहेत, त्यांनी जूनच्या शेवटी भारताच्या UPI पेमेंट प्रणालीचा अभ्यास करण्यासाठी भारताला भेट दिली.
- अन्न प्रक्रिया मंत्रालय आणि जागतिक बँक समूह यांनी अहमदाबादमध्ये SAPLING संवाद 2026 आयोजित केला; हा पोषण-संलग्न धोरण सुधारणा आणि कृषी-तंत्रज्ञान यांसाठीचा जागतिक बँकेच्या नेतृत्वाखालील मंच आहे.
- भारत आणि चीन यांनी सीमा व्यवस्थापन आणि व्यापक संबंधांवर चर्चा करण्यासाठी बीजिंग येथे सीमा बाबींवरील सल्लामसलत व समन्वय कार्य यंत्रणेची (WMCC) 35 वी बैठक घेतली.
- म्यानमारचे राष्ट्राध्यक्ष मिन आँग ह्लाइंग यांनी भारताला आश्वासन दिले की म्यानमारची भूमी NSCN-K आणि ULFA सारख्या बंडखोरांकडून वापरली जाणार नाही, आणि दोन्ही बाजूंनी कलादान प्रकल्प आणि IMT त्रिपक्षीय महामार्ग पुढे रेटण्यास सहमती दर्शवली.
- 1993 मध्ये स्लोव्हाकियाच्या स्वातंत्र्यानंतर भारतीय पंतप्रधानांच्या पहिल्याच भेटीदरम्यान भारत आणि स्लोव्हाकिया यांनी संबंध सर्वंकष भागीदारीपर्यंत उंचावले; यात संरक्षणविषयक इरादापत्र आणि कुशल कामगारांसाठीचा मोबिलिटी सामंजस्य करार झाला.
- पंतप्रधान मोदींच्या इमॅन्युएल माक्राँ यांच्याशी नीस येथील चर्चेदरम्यान भारत आणि फ्रान्सने इनोव्हेशन रोडमॅप 2030 स्वीकारला, पहिला आर्थिक सुरक्षा संवाद सुरू केला, संयुक्त AI कार्यगट स्थापन केला आणि पॅरिस विमानतळ व नीस येथे UPI चा विस्तार करण्यास सहमती दिली.
- इव्हियन येथील G7 शिखर परिषदेच्या आउटरीच सत्रात पंतप्रधान मोदींनी दाता-प्राप्तकर्ता प्रारूपाऐवजी समान भागीदारीचे आवाहन केले आणि विश्वास ही सर्वात मौल्यवान धोरणात्मक संपत्ती असल्याचे सांगितले; भारताचा हा 13 वा G7 सहभाग आणि मोदींचा सलग सातवा होता.
- हिंद महासागर क्षेत्रीय सहकार्य संघटना (IORA) नवी दिल्लीतील आपल्या 28 व्या वरिष्ठ अधिकारी समितीच्या बैठकीत कॅनडाच्या संवाद भागीदार दर्जाच्या विनंतीवर विचार करत आहे; IORA चे 23 सदस्य आणि 12 संवाद भागीदार आहेत.
- अमेरिकेने UN 1267 निर्बंध समितीत बलुचिस्तान लिबरेशन आर्मी आणि तिची मजीद ब्रिगेड यादीत टाकण्याचा पाकिस्तान-चीनचा प्रयत्न रोखला; अल कायदा किंवा ISIL शी संबंधांचे पुरावे अपुरे असल्याचे त्याने म्हटले; फ्रान्स आणि ब्रिटनने अमेरिकेला पाठिंबा दिला.
विज्ञान, अंतराळ आणि पर्यावरण
47 वन-लायनर
ISRO · DRDO · तंत्रज्ञान · परिसंस्था.
विज्ञान आणि तंत्रज्ञान
29 वन-लायनर
29 विज्ञान आणि तंत्रज्ञान — 1 जून – 30 जून.
विज्ञान आणि तंत्रज्ञान — 29 वन-लायनर
भाग 1
3 जून – 30 जून
विज्ञान आणि तंत्रज्ञान: 15.
- 30 जून — NFHS-6 (2023-24) नुसार महिलांमध्ये स्थूलता 30.7% आणि पुरुषांमध्ये 27.3%, तर उच्च रक्तशर्करा अनुक्रमे 17.8% आणि 20.9% असल्याचे वृत्त आहे, जे भारतातील कुपोषणाच्या वाढत्या दुहेरी बोजाकडे निर्देश करते.
- 29 जून — सुधारित अॅनिमिया मुक्त भारत मध्ये जुन्या चाचणी-उपचार-संवाद (test-treat-talk) मॉडेलला ट्रॅकिंगची भर पडून चार-पायरी मॉडेल बनले असून कमी वजनाच्या नवजात बालकांचा नवीन लाभार्थी गट म्हणून समावेश झाला आहे.
- 29 जून — समग्र शिशु बाल स्वास्थ्य कार्यक्रम (SSBSK) 36 महिन्यांपर्यंतच्या बालकांना घरी आणि समुदायस्तरावर सातत्यपूर्ण काळजी देतो. तो नवजात आणि लहान बालकांसाठीच्या दोन जुन्या गृह-काळजी योजनांना एकत्र करतो.
- 29 जून — सुमन रोडमॅप 2030 चे उद्दिष्ट 2030 पर्यंत माता मृत्यू प्रति 1 लाख जिवंत जन्मांमागे 70 पेक्षा कमी आणणे आहे, आणि प्रमाण जास्त असलेल्या 13 राज्यांतील 30 जिल्ह्यांवर विशेष लक्ष केंद्रित केले आहे.
- 29 जून — अणुऊर्जा विभागाने IGCAR, कल्पक्कम येथे फास्ट ब्रीडर टेस्ट रिअॅक्टरमधील उष्णता वापरून तांबे-क्लोरीन औष्णिक-रासायनिक चक्रावर आधारित जगातील पहिला हायड्रोजन प्रकल्प सुरू केला.
- 20 जून — केंद्रीय नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा मंत्र्यांनी राष्ट्रीय हरित हायड्रोजन मिशनवरील राष्ट्रीय कार्यशाळेत हरित हायड्रोजन प्रमाणीकरण योजनेअंतर्गत पारदर्शक प्रमाणीकरणास मदत करण्यासाठी MNRE ने तयार केलेले भारताचे हरित हायड्रोजन प्रमाणीकरण पोर्टल सुरू केले.
- 17 जून — Science मधील एका अभ्यासात 16,000 पेक्षा जास्त मातीच्या नमुन्यांच्या आधारे जगातील भूमिगत आर्बस्क्युलर मायकोरायझल (AM) बुरशींच्या जाळ्याचे प्रथमच नकाशांकन करण्यात आले; या बुरशीच्या तंतूंमध्ये सुमारे 30 कोटी टन कार्बन साठतो, आणि भारतातील बन्नी गवताळ प्रदेश हे त्याच्या केंद्रांपैकी एक आहे.
- 12 जून — परजीवी तण ओरोबँकी (Orobanche) शी लढण्यासाठी भारत 2026-27 च्या रब्बी हंगामात IMI-प्रतिरोधी मोहरी संकरित वाणांची मोठ्या प्रमाणावर लागवड सुरू करेल; हा गुणधर्म उत्परिवर्तन प्रजननातून आला आहे, जनुकीय बदलातून नाही.
- 12 जून — NASA ने आर्टेमिस III साठी चार सदस्यीय चमू जाहीर केला, जी आता 2027 मधील निम्न भू-कक्षेतील (लो अर्थ ऑर्बिट) चाचणी मोहीम आहे: रँडी ब्रेस्निक (कमांडर), लुका पार्मितानो (पायलट, आर्टेमिस उड्डाणातील पहिले ESA अंतराळवीर), फ्रँक रुबिओ आणि आंद्रे डग्लस.
- 9 जून — 9 जून 2016 रोजी सुरू झालेल्या PMSMA अंतर्गत 7.5 कोटींहून अधिक प्रसूतिपूर्व तपासण्या झाल्या आणि जवळपास 1.2 कोटी उच्च जोखमीच्या गर्भधारणा ओळखल्या गेल्या; भारताचा मातामृत्यू दर (2014-16 ते 2022-24) 130 वरून प्रति लाख जिवंत जन्म 87 पर्यंत घटला.
- 6 जून — भारताने दिल्लीच्या IGI विमानतळावर आपली पहिली स्कायकास्ट प्रणाली सुरू केली; ही एकात्मिक वातावरणीय दूरसंवेदन प्रणाली वापरणारा भारत 19 वा देश ठरला; पुढील प्रणाली जेवर विमानतळावर बसवण्याचे नियोजन आहे.
- 5 जून — भारतातील पहिले 85% इथेनॉल असलेले E85 इंधन 5 जून 2026 रोजी दिल्लीत सुरू झाले. ते पेट्रोलपेक्षा स्वस्त असून त्याचा ऑक्टेन क्रमांक जास्त आहे आणि प्रदूषण कमी होते.
- 5 जून — मुख्य वैज्ञानिक सल्लागारांना सादर करण्यात आलेल्या आणि IISc बेंगळुरूच्या नेतृत्वाखालील हवामान संशोधनावरील मेगा सायन्स व्हिजन-2035 अहवालाने इशारा दिला की भारताने उपकरणे निर्मितीचा पाया गमावला आहे, आणि त्यात आठ मेगा प्रकल्प आणि स्वदेशी पृथ्वी प्रणाली प्रारूप (Earth System Model) सुचवले आहे.
- 3 जून — ब्रिटनच्या परराष्ट्र सचिवांच्या भेटीदरम्यान केंब्रिज विद्यापीठाच्या भागीदारीने IIT धनबाद येथे खनिज-सुरक्षा वेधशाळा स्थापन करण्यात आली.
- 3 जून — नीती आयोगाच्या फ्रंटियर टेक हबने ‘भारताच्या सेमीकंडक्टर उद्योगाचे भविष्य’ हा अहवाल प्रसिद्ध केला, ज्यात सेमीकंडक्टर व्हिजन 2035 निश्चित केले आहे: 120-150 अब्ज अमेरिकी डॉलर मूल्य साखळी, जागतिक चिप बाजारातील 10-13% वाटा आणि पॅकेजिंगमध्ये (OSAT) पहिल्या 3 देशांत स्थान.
भाग 2
1 जून – 2 जून
विज्ञान आणि तंत्रज्ञान: 14.
- 2 जून — रेड बलून एरोस्पेसने विजयवाडा येथे भारताचा पहिला स्ट्रॅटोस्फेरिक सुपर-प्रेशर बलून प्रक्षेपित केला, ज्यामुळे अमेरिका, फ्रान्स, जपान आणि चीनसह अशी क्षमता असलेल्या पाच देशांत भारताचा समावेश झाला.
- 1 जून — NFHS-6 (2023-24) नुसार सिझेरियन प्रसूती 21.5% वरून 27.2% झाल्या, महिलांतील स्थूलता 24% वरून 30.7% झाली, आणि कधी इंटरनेट वापरलेल्या महिला 33.3% वरून 64.3% झाल्या; या सर्वेक्षणात 715 जिल्ह्यांतील 6.79 लाख कुटुंबांचा समावेश होता.
- पश्चिम ऑस्ट्रेलियातील नॉर्थ पोल डोम हे आता पृथ्वीवरील सर्वात जुने ज्ञात उल्कापात स्थळ मानले जाते, ज्याचे वय सुमारे 3.024 अब्ज वर्षे आहे.
- UC बर्कले स्कूल ऑफ लॉ ने परीक्षा, मसुदा लेखन, वर्गकार्य आणि अनुवादात AI च्या वापरावर बंदी घातली.
- अमेरिकेने सतत अंतराळ-हवामान निरीक्षण आणि सौर वादळाच्या इशाऱ्यांसाठीचा NOAA चा उपग्रह SOLAR-1 (पूर्वीचा SWFO-L1) कार्यान्वित केला.
- NASA ची MAVEN मोहीम, म्हणजे मंगळाच्या वातावरणाला वाहिलेले पहिले अंतराळयान, जे 2013 मध्ये प्रक्षेपित झाले होते, कक्षेत 11 वर्षांहून अधिक काळ राहिल्यानंतर संपली.
- ब्राझीलच्या मोहिमेत गंभीर प्रतिकूल परिणाम झाल्याच्या वृत्तांनंतर, ब्राझीलच्या ब्युटांटन-DV प्रमाणेच जिवंत-क्षीण (लाइव्ह-अटेन्युएटेड) चतुर्संयोजी लस असलेल्या भारताच्या आगामी डेंग्यू लस डेंगीऑल बाबत चिंता वाढली.
- चांद्रयान-3 च्या विक्रम लँडरच्या उडीचा आणि ChaSTE प्रोबचा अभ्यास करणाऱ्या इस्रो-नेतृत्वाखालील संशोधनांतून दिसले की चंद्राच्या वरच्या रेगोलिथची वरच्या काही सेंटीमीटरमध्ये दोन थरांची, केकसारखी रचना आहे.
- इंडियन असोसिएशन फॉर द कल्टिव्हेशन ऑफ सायन्सला 150 वर्षे पूर्ण झाली; डॉ. महेंद्रलाल सरकार यांनी 1876 मध्ये स्थापन केलेली ही संस्था भारतीयांनी स्थापन केलेली आशियातील पहिली संशोधन संस्था मानली जाते.
- तमिळनाडूतील उटी येथील GRAPES-3 म्यूऑन डिटेक्टर वापरणाऱ्या शास्त्रज्ञांनी 22 वर्षांहून अधिक माहितीच्या आधारे वरच्या वातावरणातील तापमान आणि सूर्याचे चुंबकीय क्षेत्र कॉस्मिक-किरण म्यूऑन्सवर कसा परिणाम करतात याचा अभ्यास केला.
- CERN च्या लार्ज हॅड्रॉन कोलायडरमधील संशोधकांना द्रवासारखा वाहणारा क्वार्क-ग्लुऑन प्लाझ्माचा आतापर्यंतचा सर्वात लहान ज्ञात थेंब सापडला; LHC हे 27 किमीचे वर्तुळाकार यंत्र असून 2012 मधील हिग्ज बोसॉन शोधासाठी प्रसिद्ध आहे.
- भारतात CNG आणि PNG मध्ये संपीडित जैववायू (CBG) मिसळण्याचे प्रमाण सुमारे 2% आहे; उद्दिष्ट आर्थिक वर्ष 2026-27 मध्ये 3% आणि नंतर 4-5% आहे, आणि गोबरधन पोर्टलवर 210 CBG प्रकल्प कार्यान्वित झाल्याची नोंद आहे.
- राष्ट्रीय सौर ऊर्जा संस्थेच्या अंदाजानुसार भारतातील जलाशय सुमारे 1,946 चौ. किमी पाणीपृष्ठावर सुमारे 102 GW तरंगत्या सौर क्षमतेचे आयोजन करू शकतात, तर सध्याची सौर क्षमता जवळपास 100 GW आहे.
- तमिळनाडूतील कुडनकुलम अणुऊर्जा प्रकल्प युनिट-5 मध्ये सुमारे 320 टन वजनाचे रिॲक्टर प्रेशर व्हेसल 1988 च्या भारत-रशिया करारानुसार रोसाटॉमच्या रशियन सहकार्याने बसवण्यात आले.
पर्यावरण आणि परिसंस्था
18 वन-लायनर
18 पर्यावरण आणि परिसंस्था — 1 जून – 30 जून.
- 30 जून — तमिळनाडू PMMSY च्या दुसऱ्या टप्प्यांतर्गत रामनाथपुरम किनाऱ्यावर भारतातील पहिले 3D-प्रिंटेड कृत्रिम प्रवाळ भित्तिका मॉड्यूल बसवेल; IIT मद्रासमध्ये इन्क्युबेट झालेल्या स्टार्ट-अप त्वस्ताने लोखंडी बळकटीशिवाय प्रत्येकी सुमारे एक टन वजनाच्या सहा रचना विकसित केल्या.
- 23 जून — जागतिक आर्थिक मंचाच्या ऊर्जा संक्रमण निर्देशांक 2026 मध्ये भारत 70 व्या क्रमांकावर पोहोचला; स्वीडन, फिनलंड आणि डेन्मार्क हे पहिले तीन देश होते.
- 18 जून — मोम्बासा येथील 11 व्या अवर ओशन परिषदेत सादर झालेल्या अभ्यासानुसार जगातील जवळपास एक तृतीयांश प्रवाळ भित्तिका, म्हणजे सुमारे 1,66,000 चौ. किमी, हवामान बदलाला तुलनेने सहनशील आहेत; 2024 मधील प्रवाळ विरंजनानंतर वर्षभरात केनियाच्या किनाऱ्यावरील प्रवाळ आच्छादन 27% वरून 40% झाले.
- 9 जून — IMD च्या दीर्घ पल्ल्याच्या अंदाजानुसार 2026 चा नैर्ऋत्य मान्सून दीर्घकालीन सरासरीच्या 92% राहील, जो सामान्यपेक्षा कमी स्तर आहे, तर अमेरिकेच्या NOAA ने मे-जुलै 2026 मध्ये एल निनो तयार होण्याची 82% शक्यता वर्तवली.
- 9 जून — 10 लाखांहून अधिक लोकसंख्येच्या 205 शहरांच्या ऑक्सफर्ड विद्यापीठाच्या अभ्यासानुसार जगातील सर्वाधिक उष्णतेला बळी पडणाऱ्या 50 शहरांत 14 भारतीय शहरे आहेत, जी कोणत्याही देशापेक्षा सर्वाधिक आहेत; अहमदाबाद 2 ऱ्या आणि नागपूर 4 थ्या क्रमांकावर आहे.
- 1 जून — भारतीय प्राणी सर्वेक्षण विभागाच्या (ZSI) शास्त्रज्ञांनी म्यानमार सीमेजवळील किफिरे जिल्ह्यातील डोंगराळ ओढ्यांतून अमोलॉप्स कमल (Nagaland cascade frog) या नव्या बेडकाचे वर्णन केले; या वंशात 90 प्रजाती असून त्यातील 20 भारतात आहेत.
- नवी दिल्लीत 1 जुलै रोजी नियोजित असलेली आणि सात मोठ्या मांजरांवर (वाघ, सिंह, बिबट्या, हिम बिबट्या, चित्ता, जॅग्वार, प्यूमा) केंद्रित असलेली आंतरराष्ट्रीय बिग कॅट अलायन्स शिखर परिषद पुढे ढकलण्यात आली.
- भारत आणि जपानने हरितगृह वायू उत्सर्जन कमी करण्यासाठी त्यांच्या संयुक्त पत यंत्रणेची (Joint Crediting Mechanism) अंमलबजावणी करणारे नियम मंजूर केले.
- कॅनडातील क्वेबेकमधील टेरासेस-वोद्रेई नगरपालिकेने झाडांना सजीव प्राणी म्हणून कायदेशीर मान्यता दिली आणि झाडांचे संरक्षण, रोपे लावणे आणि पर्यावरण जागरूकता वाढवण्यासाठी कार्यक्रम राबवेल.
- युनिसेफच्या 2026 च्या हवामान जोखीम अहवालात मुलांना असलेला धोका सोमालिया, मादागास्कर, म्यानमार, कंबोडिया आणि पाकिस्तान येथे सर्वाधिक आहे.
- युनिसेफ बालक हवामान जोखीम अहवाल 2026 नुसार सुमारे 29.6 कोटी मुले दुष्काळ, तीव्र उष्णता आणि उष्णतेच्या लाटा यांना एकत्र सामोरी जात आहेत आणि 33.7 कोटी मुले नदी पुराच्या धोक्यात आहेत. मलेरियामुळे 1 कोटीहून अधिक मुलांना धोका आहे.
- राष्ट्रीय जैवविविधता प्राधिकरणाने जैवविविधता कायदा, 2002 च्या कलम 38 अंतर्गत धोक्यात असलेल्या प्रजाती ओळखून अधिसूचित करण्यासाठी प्रमाणित कार्यपद्धती जारी केली. आतापर्यंत 17 राज्ये आणि 3 केंद्रशासित प्रदेशांतील 59 वनस्पती आणि 73 प्राणी प्रजाती अधिसूचित झाल्या आहेत.
- पाणथळ प्रदेशांच्या संरक्षणासाठीचा करार असलेला रामसर करार 1971 मध्ये इराणमधील रामसर येथे स्वीकारला गेला आणि 1975 मध्ये अमलात आला. भारतीय राज्यांत तमिळनाडूमध्ये सर्वाधिक रामसर स्थळे आहेत.
- जयप्रकाश नारायण पक्षी अभयारण्य, बलिया (उत्तर प्रदेश), हे भारतातील 100 वे रामसर स्थळ ठरले. येथे दरवर्षी सायबेरिया आणि मध्य आशियातून स्थलांतर करणारे अनेक पक्षी येतात.
- अरवली टेकड्यांमध्ये ठरवलेल्या अंतर मर्यादेपलीकडे खाणकाम अनियंत्रितपणे पसरत आहे का, हे अरवली समिती तपासेल.
- बॉन येथे झालेल्या UNFCCC उपसंस्थांच्या 64 व्या सत्रांत (SB64) भारताने चर्चेत “हवामान निर्णायक बिंदू” यांचा समावेश होण्यापूर्वी स्पष्ट वैज्ञानिक व्याख्या मागितल्या; ही बैठक तुर्कीये येथील अंताल्या येथे होणाऱ्या COP31 ची तयारी करते.
- गृहमंत्री अमित शहा यांनी दिल्ली, हरियाणा आणि उत्तर प्रदेशसोबत यमुना पुनरुज्जीवनाचा आढावा घेतला; दिल्ली महानगरपालिका आणि राष्ट्रीय दुग्धविकास मंडळ दुग्धजन्य कचरा नदीत जाऊ देण्याऐवजी बायोगॅस आणि खतात रूपांतरित करण्यासाठी सामंजस्य करार करणार आहेत.
- हिमाचल प्रदेश, उत्तराखंड, दिल्ली, उत्तर प्रदेश, हरियाणा आणि राजस्थान या सहा राज्यांनी यमुनेची सर्वात मोठी हिमालयीन उपनदी असलेल्या टोन्स नदीवरील किशाऊ बहुउद्देशीय धरणावर एकमत केले.
क्रीडा, पुरस्कार, नियुक्त्या आणि दिवस
53 वन-लायनर
निकाल · सन्मान · प्रमुख · दिवस.
राष्ट्रीय
1 वन-लायनर
1 राष्ट्रीय — संरक्षण परीक्षा (NDA, CDS, CAPF) चालू घडामोडी – जून 2026.
- ओमानच्या आखातात लष्करी हल्ल्यानंतर MT सेटेबेलो या टँकरवरील तीन भारतीय खलाशांचा मृत्यू झाला; पुढील आदेशापर्यंत भारतीय खलाशांना संघर्ष क्षेत्रांपासून दूर ठेवावे, असे शिपिंग महासंचालनालयाने भरती संस्थांना सांगितले.
अर्थव्यवस्था आणि बँकिंग
3 वन-लायनर
3 अर्थव्यवस्था आणि बँकिंग — संरक्षण परीक्षा (NDA, CDS, CAPF) चालू घडामोडी – जून 2026.
- UPI ला नेपाळच्या NPI शी जोडून भारत आणि नेपाळ यांच्यात व्यक्ती-ते-व्यक्ती सीमापार रेमिटन्सचा नवीन दुवा सुरू करण्यात आला, आणि NPCI इंटरनॅशनलने कंबोडियात स्थानिक बँकेसोबत UPI सुरू केले.
- RBI ने क्वांटम संगणनाचे फायदे आणि सुरक्षा धोके यांसाठी बँका आणि वित्तीय प्रणाली सज्ज करण्यासाठी आठ सदस्यांची तज्ज्ञ समिती, Q-SAFE (क्वांटम सिक्युअर अँड अॅडॅप्टिव्ह फायनान्शियल इकोसिस्टम), स्थापन केली.
- जिनिव्हा येथील 114 व्या आंतरराष्ट्रीय श्रम परिषदेत भारताने आपल्या चार श्रम संहिता, e-Shram आणि राष्ट्रीय करिअर सेवा अधोरेखित केल्या आणि सामाजिक सुरक्षा व्याप्ती 19% (2015) वरून 64.3% (2025) झाल्याचा दावा केला.
क्रीडा
9 वन-लायनर
9 क्रीडा — 1 जून – 29 जून.
- 29 जून — ICC ने LA28 ऑलिम्पिक क्रिकेट पात्रता फेऱ्या जानेवारी-फेब्रुवारी 2028 साठी निश्चित केल्या आहेत: प्रत्येक सहा संघांच्या स्पर्धेत एका अंतिम जागेसाठी आठ संघ झुंजतील, आणि ऑस्ट्रेलिया, भारत, दक्षिण आफ्रिका आणि ग्रेट ब्रिटन यांना महिला गटात थेट प्रवेश आधीच मिळाला आहे.
- 27 जून — अँसी सोजन हिने 27 जून 2026 रोजी भुवनेश्वरच्या कलिंगा स्टेडियमवर महिलांच्या लांब उडीत 6.88 मीटर उडी मारून अंजू बॉबी जॉर्ज यांचा 22 वर्षे जुना 6.83 मीटरचा राष्ट्रीय विक्रम मोडला आणि आशियाई स्पर्धेतील स्थान मिळवले.
- 11 जून — आंतरराष्ट्रीय कनिष्ठ स्पर्धांतील दमदार कामगिरीनंतर सृष्टी किरण ही 13 वर्षांखालील टेनिसमध्ये जगात वर्ल्ड नं. 1 झाली.
- 10 जून — अलेक्झांडर झ्वेरेव यांनी इटलीच्या फ्लाविओ कोबोली यांना अंतिम फेरीत हरवून 2026 ची फ्रेंच ओपन जिंकली; हे त्यांचे पहिले ग्रँड स्लॅम विजेतेपद असून 1996 मध्ये बोरिस बेकर यांच्यानंतर ग्रँड स्लॅम एकेरी विजेतेपद जिंकणारे ते पहिले जर्मन पुरुष खेळाडू ठरले.
- 5 जून — पंधरा वर्षीय दिव्यांशी भौमिक ही कोसोवोमधील प्रिष्टिना येथे WTT फीडर एकेरी विजेतेपद जिंकणारी सर्वात तरुण भारतीय महिला ठरली.
- 1 जून — अहमदाबाद येथील IPL 2026 अंतिम सामन्यात रॉयल चॅलेंजर्स बेंगळुरूने गुजरात टायटन्सला हरवून सलग दुसरे विजेतेपद जिंकले; अंतिम सामन्यात विराट कोहली सामनावीर ठरला.
- अहमदाबादमधील पहिल्या जागतिक योगासन अजिंक्यपद स्पर्धा 2026 मध्ये भारत 114 पदकांसह, ज्यात 102 सुवर्ण होती, पदकतालिकेत अव्वल राहिला. 79 देशांतील खेळाडू सहभागी झाले.
- भारताने 2026 मध्ये गोवा येथे अंतिम सामन्यात बांगलादेशला हरवून विक्रमी सहावी SAFF महिला अजिंक्यपद स्पर्धा जिंकली.
- भारताने न्यूझीलंडमध्ये FIH महिला हॉकी नेशन्स कप 2025-26 जिंकला; अंतिम सामन्यात यजमानांना 2-0 ने हरवले. 2022 नंतरचे हे भारताचे दुसरे नेशन्स कप विजेतेपद आहे.
पुरस्कार आणि सन्मान
15 वन-लायनर
15 पुरस्कार आणि सन्मान — 5 जून – 27 जून.
| तारीख | पुरस्कार | विजेता / कारण |
|---|---|---|
| 27 जून | QS वर्ल्ड फ्यूचर स्किल्स इंडेक्स 2027 | भारत 13 वा; अमेरिका पहिली |
| 17 जून | ऑर्डर ऑफ द व्हाइट डबल क्रॉस (1ली श्रेणी) | पंतप्रधान नरेंद्र मोदी, स्लोव्हाकियाकडून |
| 15 जून | रशिया ग्रँड सँड मास्टर कप 2026 | सुदर्शन पटनायक |
| 8 जून | प्रिन्सेस ऑफ अस्टुरियास पुरस्कार | लिओनेल मेस्सी (पहिला फुटबॉलपटू) |
| 8 जून | सुवर्ण पुरस्कार, ई-गव्हर्नन्ससाठी राष्ट्रीय पुरस्कार 2026 | पंचायत प्रगती निर्देशांक (पंचायती राज मंत्रालय) |
| 6 जून | द अर्थ प्राइज 2026 | विवान छावछरिया, अरियाना अग्रवाल, अव्याना मेहता (प्लास-स्टिक) |
| 5 जून | नॉर्वे चेस 2026 (ओस्लो) | आर. प्रज्ञानंद, पहिला भारतीय विजेता |
| · | QS जागतिक विद्यापीठ क्रमवारी 2027 | MIT पहिले; IIT दिल्ली 118 वी, IIT मुंबई 124 वी, IIT मद्रास 170 वी (अव्वल भारतीय) |
| · | ग्लोबल पीस इंडेक्स 2026 | आइसलँड पहिला; भारत 127 वा (गुण 2.409), आधी 115 वा |
| · | गार्डियन ऑफ द ब्लू हॉरिझन (सेशेल्स) | पंतप्रधान नरेंद्र मोदी |
| · | जागतिक क्रमांक 1, महिला 57 किलो बॉक्सिंग | जैस्मिन लांबोरिया |
| · | प्रदान केलेले शौर्य पुरस्कार | 7 कीर्ती चक्र, 15 वीर चक्र, 29 शौर्य चक्र |
| · | श्रीमंतांसाठी सर्वात महागडे शहर (ज्युलियस बेअर अहवाल) | सिंगापूर (सलग 4 वर्षे); मुंबई 22 वे |
| · | शाश्वत विकास अहवाल 2026: अव्वल आणि तळाचे देश | अव्वल: फिनलंड, स्वीडन, डेन्मार्क. तळाचे: चाड, मध्य आफ्रिकन प्रजासत्ताक, दक्षिण सुदान |
| · | शाश्वत विकास अहवाल 2026: भारत | 94 वा क्रमांक, गुण 68.3 (2015 नंतरची सर्वोत्तम) |
नियुक्त्या
11 वन-लायनर
11 नियुक्त्या — 1 जून – 30 जून.
| तारीख | नाव | नियुक्त पद |
|---|---|---|
| 30 जून | लेफ्टनंट जनरल धीरज सेठ | लष्करप्रमुख (30 जून 2026 पासून) |
| 29 जून | महेश दीक्षित | संचालक, गुप्तचर विभाग |
| 22 जून | विवेक अग्रवाल | उपाध्यक्ष, FATF (जुलै 2026-जून 2027) |
| 20 जून | डॉ. सैबल चट्टोपाध्याय | अध्यक्ष, राष्ट्रीय सांख्यिकी आयोग |
| 9 जून | एअर मार्शल आशुतोष दीक्षित | हवाई दल उपप्रमुख, भारतीय हवाई दल |
| 9 जून | विपुल (IFS, 1998 तुकडी) | सौदी अरेबियातील भारताचे राजदूत |
| 1 जून | शील नागू (पंजाब आणि हरियाणा उच्च न्यायालय), चंद्रशेखर (मुंबई उच्च न्यायालय), संजीव सचदेवा (मध्य प्रदेश उच्च न्यायालय), अरुण पल्ली (जम्मू-काश्मीर आणि लडाख उच्च न्यायालय), वेंकट सुब्रमणी मोहना | भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश |
| · | कीर स्टार्मर | ब्रिटनच्या पंतप्रधानपदाचा आणि लेबर नेतृत्वाचा राजीनामा जाहीर |
| · | नीलकंठ मिश्रा | जागतिक बँकेत भारताचे कार्यकारी संचालक (3 वर्षांचा कार्यकाळ) |
| · | लेफ्टनंट जनरल राजीव घई | लष्करी सल्लागार, राष्ट्रीय सुरक्षा परिषद सचिवालय |
| · | राघव चढ्ढा | अध्यक्ष, राज्यसभा याचिका समिती |
महत्त्वाचे दिवस
14 वन-लायनर
14 महत्त्वाचे दिवस — 1 जून – 29 जून.
- 29 जून — राष्ट्रीय सांख्यिकी दिनाची (29 जून) 2026 ची संकल्पना “प्रशासकीय डेटाची क्षमता खुली करणे” अशी होती.
- 27 जून — उपराष्ट्रपतींनी नाडप्रभू केम्पे गौडा यांना त्यांच्या जयंतीदिनी (27 जून) आदरांजली वाहिली; या विजयनगरच्या सरदाराने 1537 मध्ये बेंगळुरू वसवले आणि त्याचा किल्ला व पेठ बाजार बांधला.
- 27 जून — पंतप्रधानांनी बंकिमचंद्र चट्टोपाध्याय यांना त्यांच्या जयंतीदिनी (27 जून) आदरांजली वाहिली; 1875 मध्ये ‘बंगदर्शन’मध्ये प्रथम छापले गेलेले त्यांचे गीत वंदे मातरम् स्वदेशी चळवळीचा घोषमंत्र बनले.
- 27 जून — MSME दिन 2026 (27 जून) ची संकल्पना “लवचिक, तंत्रज्ञानाधारित आणि भविष्यासाठी सज्ज MSME परिसंस्था उभारणे” अशी होती.
- 23 जून — 23 जून 1961 पासून अमलात असलेल्या अंटार्क्टिक कराराला 2026 मध्ये 65 वर्षे पूर्ण झाली; तो अंटार्क्टिकाला शांततापूर्ण वापरासाठी आणि वैज्ञानिक संशोधनासाठी राखून ठेवतो.
- 23 जून — 23 जून रोजी साजऱ्या झालेल्या ऑलिंपिक दिन 2026 ची संकल्पना "तुम्ही हे करू शकता! चला हालचाल करू" अशी होती.
- 21 जून — 12 वा आंतरराष्ट्रीय योग दिन 21 जून 2026 रोजी “निरोगी वृद्धत्वासाठी योग” या संकल्पनेसह साजरा करण्यात आला.
- 20 जून — जागतिक निर्वासित दिनाची (20 जून) 2026 ची संकल्पना “जोपर्यंत सर्वजण सुरक्षित नाहीत तोपर्यंत” अशी होती.
- 19 जून — आंतरराष्ट्रीय सिकल सेल दिनाची (19 जून) 2026 ची संकल्पना “जगण्यातील दरी बुजवणे: सिकल सेल रोगात समता” (Closing the Survival Gap: Equity in Sickle Cell Disease) होती.
- 17 जून — वाळवंटीकरण आणि दुष्काळाशी लढा देण्याचा जागतिक दिन (17 जून) 2026 ची संकल्पना "रेंजलँड्स: ओळखा. आदर करा. पुनर्संचयित करा" अशी होती.
- 9 जून — झारखंडने 9 जून रोजी बिरसा मुंडा यांचा 126 वा बलिदान दिन साजरा केला; त्यांचा जन्म 15 नोव्हेंबर 1875 रोजी उलिहातू (खुंटी) येथे झाला, त्यांनी उलगुलानचे नेतृत्व केले आणि रांची कारागृहात वयाच्या 25 व्या वर्षी त्यांचे निधन झाले; त्यांच्या संघर्षाने CNT कायदा, 1908 ला आकार दिला.
- 5 जून — जागतिक पर्यावरण दिन 2026 (5 जून) ची संकल्पना "निसर्गाकडून प्रेरित. हवामानासाठी. आपल्या भविष्यासाठी" अशी होती.
- 3 जून — उपराष्ट्रपतींनी स्वातंत्र्यसैनिक व्ही. व्ही. एस. अय्यर यांना त्यांच्या स्मृतिदिनी आदरांजली वाहिली; त्यांच्या ‘कुलथंगरै अरसमरम’ या कथेमुळे ते तमिळ लघुकथेचे जनक म्हणून ओळखले जातात आणि त्यांनी देशभक्तन हे तमिळ वृत्तपत्र संपादित केले.
- 1 जून — जागतिक दूध दिन (1 जून) 2026 ची संकल्पना "महिला शेतकऱ्यांचा गौरव" होती.
झटपट क्विझ
स्वतःची चाचणी घ्या
या कालावधीवरील सराव प्रश्न. उत्तर तपासण्यासाठी पर्यायावर टॅप करा.
रिकाम्या जागा भरा: वन-लायनर फ्लॅशकार्ड
- संयुक्त राष्ट्रांच्या _____ मध्ये भारत 68.3 एकूण गुणांसह 94 व्या क्रमांकावर राहिला. 2015 नंतरची ही भारताची सर्वोत्तम कामगिरी आहे.
- शाश्वत विकास अहवाल 2026
- _____, बलिया (उत्तर प्रदेश), हे भारतातील 100 वे रामसर स्थळ ठरले. येथे दरवर्षी सायबेरिया आणि मध्य आशियातून स्थलांतर करणारे अनेक पक्षी येतात.
- जयप्रकाश नारायण पक्षी अभयारण्य
- _____ मध्ये (इन्स्टिट्यूट फॉर इकॉनॉमिक्स अँड पीसची 20 वी आवृत्ती, 23 निर्देशक) आइसलँड पहिल्या क्रमांकावर राहिला. भारत 115 व्या क्रमांकावरून 127 व्या (गुण 2.409) क्रमांकावर घसरला.
- ग्लोबल पीस इंडेक्स 2026
- NFHS-6 (2023-24) नुसार सिझेरियन प्रसूती _____ झाल्या, महिलांतील स्थूलता 24% वरून 30.7% झाली, आणि कधी इंटरनेट वापरलेल्या महिला 33.3% वरून 64.3% झाल्या; या सर्वेक्षणात 715 जिल्ह्यांतील 6.79 लाख कुटुंबांचा समावेश होता.
- 21.5% वरून 27.2%
- _____ रोजी केंद्र सरकारने कॉलेजियमची शिफारस मान्य करून सर्वोच्च न्यायालयात पाच नवीन न्यायाधीश नियुक्त करण्यास मंजुरी दिली: चार उच्च न्यायालयांचे मुख्य न्यायमूर्ती आणि ज्येष्ठ वकील वेंकट सुब्रमणी मोहना.
- 1 जून 2026
- _____ ‘भारताच्या सेमीकंडक्टर उद्योगाचे भविष्य’ हा अहवाल प्रसिद्ध केला, ज्यात सेमीकंडक्टर व्हिजन 2035 निश्चित केले आहे: 120-150 अब्ज अमेरिकी डॉलर मूल्य साखळी, जागतिक चिप बाजारातील 10-13% वाटा आणि पॅकेजिंगमध्ये (OSAT) पहिल्या 3 देशांत स्थान.
- नीती आयोगाच्या फ्रंटियर टेक हबने
- _____ रोजी लाटव्हिया, ऑस्ट्रिया, किर्गिझस्तान, झिम्बाब्वे आणि त्रिनिदाद आणि टोबॅगो यांची संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेचे 2027-28 साठी अस्थायी सदस्य म्हणून निवड झाली. किर्गिझस्तान प्रथमच परिषदेवर असेल.
- 3 जून 2026
- _____ राष्ट्राध्यक्ष इमॅन्युएल माक्रों यांच्या अध्यक्षतेखाली 15-17 जून 2026 रोजी फ्रान्समधील एव्हियां येथे झाली; भारताला विशेष पाहुणा म्हणून आमंत्रित केले होते. नव्या भागीदारी उभारणे आणि आंतरराष्ट्रीय एकजुटीचे नूतनीकरण ही तिची संकल्पना होती.
- 52 वी G7 शिखर परिषद
- अमेरिका आणि इराण यांनी जून 2026 मध्ये फ्रान्समधील G7 शिखर परिषदेच्या निमित्ताने _____च्या मध्यस्थीने 14 मुद्द्यांच्या इस्लामाबाद सामंजस्य करारावर स्वाक्षरी केली; तो ऑपरेशन एपिक फ्युरीतील शत्रुत्व संपवतो आणि होर्मुझची सामुद्रधुनी पुन्हा खुली करतो.
- पाकिस्तान
- _____ जुलै 2026 ते जून 2027 या काळात फायनान्शियल ॲक्शन टास्क फोर्सचे उपाध्यक्ष असतील; भारताने FATF चे उपाध्यक्षपद भूषवण्याची ही पहिलीच वेळ आहे.
- विवेक अग्रवाल
MCQ
संयुक्त राष्ट्रांच्या शाश्वत विकास अहवाल 2026 मध्ये भारताचा क्रमांक कोणता होता?
- 94वा
- 87वा
- 99वा
- 112वा
उत्तर दाखवा
उत्तर: 94वा — भारताला 68.3 गुण मिळाले आणि तो 94व्या क्रमांकावर राहिला; 2015 पासूनची ही त्याची सर्वोत्तम कामगिरी आहे.
जुलै 2026 ते जून 2027 या काळासाठी एफएटीएफचे उपाध्यक्ष कोण असतील?
- विवेक अग्रवाल
- संजय मल्होत्रा
- पंकज चौधरी
- राजीव कुमार
उत्तर दाखवा
उत्तर: विवेक अग्रवाल — भारताकडे एफएटीएफचे उपाध्यक्षपद प्रथमच आले आहे.
पिच ब्लॅक 2026 या सरावाचे यजमानपद कोणता देश भूषवतो?
- जपान
- सिंगापूर
- ऑस्ट्रेलिया
- इंडोनेशिया
उत्तर दाखवा
उत्तर: ऑस्ट्रेलिया — हा रॉयल ऑस्ट्रेलियन हवाई दलाचा सर्वात मोठा बहुराष्ट्रीय हवाई-युद्ध सराव आहे.
मंगळाच्या वातावरणाचा अभ्यास करणारी नासाची कोणती मोहीम 2026 मध्ये संपली?
- मावेन
- मावेन-2
- इनसाइट
- मंगळयान
उत्तर दाखवा
उत्तर: मावेन — मावेन 2013 मध्ये प्रक्षेपित झाले आणि 11 वर्षांहून अधिक काळ कक्षेत कार्यरत राहिले.
1993 नंतर भारतीय पंतप्रधानांच्या पहिल्या भेटीत भारताने कोणत्या देशासोबत सर्वंकष भागीदारी (कॉम्प्रिहेन्सिव्ह पार्टनरशिप) केली?
- स्लोव्हेनिया
- स्लोव्हाकिया
- एस्टोनिया
- लाटव्हिया
उत्तर दाखवा
उत्तर: स्लोव्हाकिया — 1993 मध्ये स्लोव्हाकिया स्वतंत्र झाल्यानंतर भारतीय पंतप्रधानांनी दिलेली ही पहिलीच भेट होती.
आयसीजेच्या हवामान सल्लागार मतावरील संयुक्त राष्ट्र आमसभा ठराव कोणत्या देशाने मांडला, ज्यावर भारत तटस्थ राहिला?
- फिजी
- तुवालू
- वानुआतू
- मालदीव
उत्तर दाखवा
उत्तर: वानुआतू — ठराव 141 बाजूने, 8 विरोधात आणि 28 तटस्थ मतांनी मंजूर झाला.
2026 च्या फ्रेंच ओपन अंतिम सामन्यात अलेक्झांडर झ्वेरेव्हने कोणाला हरवले?
- कार्लोस अल्काराझ
- फ्लावियो कोबोली
- यानिक सिनर
- नोव्हाक जोकोविच
उत्तर दाखवा
उत्तर: फ्लावियो कोबोली — झ्वेरेव्हने इटलीच्या फ्लावियो कोबोलीला हरवून आपले पहिले ग्रँड स्लॅम जिंकले.
वाळवंटीकरण आणि दुष्काळाविरुद्ध लढण्याच्या जागतिक दिनाची 2026 ची संकल्पना कोणती होती?
- जमीन पुनर्संचयन
- कुरणे: ओळखा. आदर करा. पुनर्संचयित करा
- तिची जमीन, तिचे हक्क
- निरोगी माती
उत्तर दाखवा
उत्तर: कुरणे: ओळखा. आदर करा. पुनर्संचयित करा — 2026 च्या संकल्पनेत कुरणांवर (रेंजलँड्स) भर देण्यात आला.
ऑक्सफर्ड विद्यापीठाच्या उष्णतेस असुरक्षित शहरांच्या अभ्यासात जगात दुसऱ्या क्रमांकावर असलेले भारतीय शहर कोणते?
- नागपूर
- मदुराई
- भोपाळ
- अहमदाबाद
उत्तर दाखवा
उत्तर: अहमदाबाद — अहमदाबाद दुसऱ्या क्रमांकावर आहे, त्यानंतर नागपूर (4), मदुराई (7), भोपाळ (15) आणि कानपूर (20) यांचा क्रम लागतो.
NEET-UG 2026 च्या फेरपरीक्षेपूर्वी टेलिग्राम तात्पुरते ब्लॉक करण्यात आले, ते IT कायदा, 2000 च्या कोणत्या कलमान्वये?
- कलम 66A
- कलम 79
- कलम 69A
- कलम 43
उत्तर दाखवा
उत्तर: कलम 69A — कलम 69A केंद्र सरकारला सार्वजनिक सुव्यवस्था आणि राज्याची सुरक्षा यांसारख्या कारणांवरून ऑनलाइन मजकूर ब्लॉक करण्याचे निर्देश देण्याची मुभा देते.
व्यक्ती-ते-व्यक्ती सीमापार पैसे पाठवण्याची नवी सेवा सुरू करण्यासाठी भारताने UPI ला कोणत्या देशाच्या NPI शी जोडले?
- भूतान
- श्रीलंका
- बांगलादेश
- नेपाळ
उत्तर दाखवा
उत्तर: नेपाळ — UPI आता नऊ देशांत स्वीकारले जाते आणि NPCI इंटरनॅशनलने कंबोडियातही UPI सुरू केले.
प्रिन्सेस ऑफ अस्टुरियास पुरस्कार जिंकणारा पहिला फुटबॉलपटू कोण ठरला?
- क्रिस्टियानो रोनाल्डो
- लिओनेल मेस्सी
- पेले
- दिएगो मॅराडोना
उत्तर दाखवा
उत्तर: लिओनेल मेस्सी — हा सन्मान मिळवणारा मेस्सी हा पहिला फुटबॉलपटू ठरला.